TEŞEKKÜRLER
Ekrem DÜZCAN
Necat DÜZCAN
Betül DEMİRCİOĞLU
Fatih TOKOZ
Mustafa ŞAHİN
Dursun KUZUCU
Erdem ŞAHİN
İbrahim PEHLİVAN
Yasin KUZUCU
Seyfullah AKKAYA
Abdurrahim DÜZCAN
Nevzat ŞAHİN
İsmail ŞAHİN
Janberk ARIKAN
Nurettin ŞAHİNKAYA
İbrahim KUZUCU
Kenan ŞAHİN
Ferhat Taşlıçukur
Kenan TUNÇ
Aziz Şener
Bekir PARLAK
Tercan KESKİN
Cengiz ŞAHİN
Ferhat AKDEMİR
Naim YILMAZ

ÜNLÜ ÇERKEZLER

UNUTMADIK
SALİM -HAYRİYE DÜZENLİ
HAŞİM DÜZENLİ
RÜŞTÜ ŞAHİN
ÖZCAN ŞAHİN
Recep Parlak
Bayram KAYNAR
FATMA ALTUN
HACI MIRZA ALTUN
ZEKİYE ALTUN
SABİT ŞAHİN
ŞABAN ÖNCÜL
HACI NİHAT ŞAHİN
FAHRETTİN ŞAHİN
MIRZA ŞAHİNKAYA
FAİK ŞAHİN
YAŞAR ÖZBOZKURT
SEFER MADEN
HİCRETHAN MADEN
MEHMET ŞAHİN
AHMET YILMAZ
DEVLET ŞAHİN
EMİNE ŞAHİN
SAMİ KAYNAR
RECEP DÜZCAN
ZİYA DÜZCAN
HACI HAMİT KUZUCU
HANİFE KUZUCU
NURİYE KUZUCU/BABUH
HACI OSMAN KUZUCU/DIDIM
EKREM KUZUCU
AHMET PEKTAŞ
İBRAHİM PEKTAŞ/POOT
MEVLÜT KUZUCU/ABECÜK
ŞEVKET TAYMAZ
YAŞAR KUZUCU
DURİYE TAYMAZ/KUZUCU
Gazibey YILMAZ
Mırza YILMAZ
Enver YILMAZ
Arslan YILMAZ
Üzeyir YILMAZ
Dışenour YILMAZ
Niyazi YILMAZ
Nihat YILMAZ
Osman İZCİ
Hacıhan İZCİ
Zabit İZCİ
Hacı Ömer İZCİ
Nazım DOĞAN
DıgheNeuh Melek YILMAZ
HAMİT ÇAM
dursun özboskurt
GAZi KUZUCU 20.01.2011
GAZİ KUZUCU
niyazi maden
murat pehlivan
KAŞİF ŞAHİN
NEDİM ŞAHİN
çurey tahir keskin
çurey mahir keskin
çurey rasim keskin
SEFER ŞEN
MAMUK MADEN
ESRA ŞAHİN
Fuat KESKİN - 11.02.201
ASAF SARACOGLU
ÜmmüGülsüm
CAHİT ŞAHİNKAYA
HAYDAR ŞAHİNKAYA
Yaşar Maden
MIRZA TEKBAS
cemal öztürk
seher ŞAHİN
Curey Mirza Keskin
Curey Hilmi Keskin
FUAT ŞAHİN
ALİ FİDAN
SALİME PEKTAŞ
KURTÇA PEKTAŞ
TAHSİN PEKTAŞ
ZAHİDDİN KAVALCI
CENNETHAN PEKTAŞ
RAZİYE KAVALCI
ASLAN PEKTAŞ
NACİYE ŞAHİN
KAŞİF ŞAHİN
CELİL ŞAHİN
Hayrettin İNCİ
NAZIM PEHLİVAN ,NAZIM D
Nuh ÖZTÜRK
KURTÇA ÖZTÜRK
CEMAL ÖZTÜRK
Naciye Öztürk
NACİYE ÖZTÜRK
ASLI MADEN
KEMAL MADEN
EKREM MADEN
HAYRİYE KARABULUT
MİNEVER MADEN
Zahit KAVALCI/05.01.199
fatma zule nart
Celal ALTUN
Naciye ÖZTÜRK
NEŞET KESKİN
Ali ŞENER
ALİ ŞENER
NAZMİYE ŞENER
RIZA ŞENER
CEMİL ŞAHİN
İzzet ÇAM
cahit fidan
AHMET FİDAN
ALİ FİDAN
HASAN FİDAN
osman,hasan fidan.
hanife sarıer.
sabri,nuri sarıer.
BİBAK TABURHAN
BİBAKahmet,paşahan
Hurşit MADEN
yasar ertürk
SÜLEYMAN TUNÇ
SÜLEYMAN TUNÇ
SELAHATTİN ŞAHİNKAYA
MIRZA ŞAHİNKAYA
MIRZA ŞAHİNKAYA
CAHİT ŞAHİNKAYA
İBRAHİM PEHLİVAN
CAFER PEHLİVAN
HALİL ŞAHİN
NEŞE ÖZTÜRK
ZABIT MADEN
Çurey Neşet Keskin
İSMET ŞENER
Mahir MADEN
ZİYA BULAT
İZZET KESKİN
DURSUN ATEŞ
RAZİYE ATEŞ
DANİŞ ATEŞ
OSMAN FİDAN
ŞERİFE FİDAN
NURİ SARIER
NAZİFE ÖZDEDE
AHMET ÖZTÜRK
CAHİT ÖZTÜRK
MUZAFFER ÖZTÜRK
SAYGIN GENÇAY
DURSUN TEMÜRCİ
kutçakaynar
BAHRİYE ÇEVİK
CEMAL ÖZTÜRK
KURTCA ÖZTÜRK
NACİYE ÖZTÜRK
mehmet ateş
HİKMET ATEŞ
NECATİ ATEŞ
RUŞEN ŞAHİN
GÜLFİYE ŞAHİN
Çurey Asım Keskin
Cemile İZCİ
Abbas ŞAHİN
Cemile KARPUZ 04.02.201
Rasim KESKİN
Mazhar DURMAZ
Müslimet DOĞAN
Celal DOĞAN
Adnan KAYNAR
Nazım DOĞAN
Osman DOĞAN
GÜLİZAR ŞENER
Tahir Keskin
MAHİR MADEN
koray korkmaz
ALİ BOZKURT
KAMİL BOZKURT
SAHİM ŞAHİN
SElamın Aleyküm TAvşand
recep kaynar
Özcan Doğan
SADİYE DÜZENLİ KAĞIZMAN
ilhan şener
erhan sener
Fatih OĞUZ
HALİT TÜRK
ilhami bozkurt
Neziha Aksu
Osman AKSU
Kamil AKSU
ERHAN ŞENER
KEMAL MADEN
HANİFE MADEN
CEMİLE KARPUZ
RECEP KAYNAR
selin gizemm
selin gizemm
hilal cansu
MURAT PEHLİVAN
NAZIM PEHLİVAN
MECİT PEHLİVAN
MUZAFFER PEHLİVAN
Şaban KARPUZ - 1977
Makbule KARPUZ
MUZAFFER MADEN
murat tunç
HASAN SÜNEL
ENVER APAYDIN
HAMİT MAMUH
KAMİL DÜZENLİ
ORHAN DÜZENLİ
Zahit Kavalcı
Hıdır YILDIRIM
erdal şahin
çürey zülfiye keskin
çürey zülfiye keskin
HAYRETTİN ŞAHİN
Nurettin ALTUN
mırza maden
mırza maden
HASİBE MADEN
İSMET MADEN
Neriman TÜRKOĞLU
Metin ŞAHİNKAYA
Faruk ŞAHİNKAYA
Fehmi ŞAHİNKAYA
NİYAZİ BİLİCİ
Zahittin Kavalcı
Kurtça KAYNAR
Adeviye KAYNAR
çürey Altan KESKİN
HANİFE MADEN
ZARİFE MADEN
ibrahim-cennethan pehli
Selahattin ATEŞ
SABİT ŞAHİN
HACI NİHAT ŞAHİN
NAHİDE ŞAHİN
ÖZCAN ŞAHİN
FAHRETTİN ŞAHİN
ömer pehlivan
murat pehlivan
MAMUK BEY
KEMAL ŞAHİN
RUMİYE KUZUCU 14.02.201
Cihat KESKİN 18/082015
AYHAN KESKİN
Cemil Akdemir


KISA MESAJ
“Köyümüzle ilgili haberlerin ve duyuruların cep telefonunuza ücretsiz olarak kısa mesaj gönderilmesi için lütfen Adınızı – Soyadınız aşağıdaki forma yazarak gönderiniz. Ayrıcı cep numarasını bildiğiniz tüm akrabalarınızı ekleyebilirsiniz”
Adı Soyadı
Cep Telefonu

Tavşandağı FM

ANKET
Birinci derece akrabanız olmayan köylüleriniz ile en son ne zaman görüştünüz?\"





Karaçay Çerkes Cum.


 

KARAÇAY ÇERKES CUMHURİYETİ

 

Resmi Dil             : Rusça, Karaçayca, Adıgece, Abazaca, Nogayca,

Başkent              : Çerkessk

Cumhurbaşkanı  : Batdıyev Mustafa Azteraliyeviç

Yüzölçümü          : 14 100 km2

Nüfus                  : 439 470

Din                      :  Hıristiyan, İslam

http://www.kafkasevi.com/uploads/karacaycerkesbayragi.jpgCUMHURİYETİN YAKIN TARİHİ

12 Ocak 1922`de Rus SFSC`ne bağlı "Karaçay-Çerkes Özerk Oblastı" adıyla kuruldu.

26 Nisan 1926`da merkezi Karaçayevsk kenti olan "Karaçay Özerk Oblastı"  ve Çerkessk merkezli "Çerkes Ulusal Okrugu" biçiminde bölündü.

30 Nisan 1930`da "Çerkes Özerk Oblastı" adını aldı.

1943`te Nazi Almanyası ile işbirliği yaptıkları gerekçesiyle Karaçayların tümü Kazakistan`a ve kısmen Özbekistan`a sürüldü. Karaçay Özerk Oblastı da lağvedilip toprakları Gürcistan`a eklendi ve bu topraklara Svan göçmenler yerleştirildi.

1956`da saygınlıkları geri verilen Karaçayların anayurtlarına dönüş izni çıktı ve eski Karaçay topraklarını da kapsamak ve merkezi Çerkessk kenti olmak üzere, 9 0cak 1957`de "Karaçay-Çerkes Özerk Oblastı", 1926 öncesinde olduğu gibi, "Karaçay" ve "Çerkesya`"nın ikinci kez birleştirilmesiyle, yeniden oluşturuldu. Svanlar da Gürcistan`a geri gönderildiler. "Karaçay-Çerkes Oblastı" 3 Temmuz 1991`de Cumhuriyet statüsüne yükseltilerek Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti adını aldı. Rusya Federasyonu`nu oluşturan Cumhuriyetlerden biridir.

 

YÖNETİM

Karaçay-Çerkes parlamentosu 75 milletvekilliğinden oluşur. 29 Mart 2004 tarihinde seçilen parlamento işbaşında bulunuyor.

İşbaşındaki hükümetteki görev bölümü şöyle:

 

Devlet Başkanı                              : Batdıyev Mustafa

Devlet Başkanı Yardımcısı              : Moldovanova Vera

Parlemento Başkanı                      : Smorodin Sergey

Parlemento Başkan Yrd                 : Habov Ruslan

Başbakan                                     : Kardanov Alik

Başbakan 1inci Yrd                        : Goçiyaev Boris

Başbakan Yrd                               : Suyunov Canibek

Başbakan Yrd                               : Strigina Valentina

Başbakan Yrd                               : Urçukov Muharbiy

İçişleri Bakanı                               : Osyak Nikolay

Sağlık Bakanı                                : Habçayev Umar

Kültür Bakanı                                :Vorokov Ramazan

Eğitim ve Bilim Bakanı                    : Şapovalova İrina

Çevre Bakanı                                 : Thakohov Boris

Sanayi ve Enerji Bakanı                  : Bronivitskiy Vladimir

Tarım ve Köyişleri Bakanı                : Laypanov İshak

Bsn- Enf. ve Uluslararası İlşk. Bak    : Kazakov Valeri

Çalışma. ve Sosyal Güv. Bak.           : Aslanukov Ruslan

Maliye Bakanı                                 : Katçiyev İsmail

Ekonomi Bakanı                              : Eskindarov Aleksey

Turizm,Spor Ve Beden Eğt. Bakanı   : Tambiyev Ruslan

 

http://www.kafkasevi.com/uploads/cerkezler.jpgİDARİ BİRİMLER VE YERLEŞİM

Cumhuriyetin başlıca yerleşim merkezleri, Başkent Çerkesk, Karaçayevsk, Teberda, Arxhız, Kurcinuvo, Elbruzski, Üst-Ceguta, Erkin-Şahar, Udarnıy`dır. Daha küçük yerleşim yerleri ise pek çoktur.

Bölgenin asıl yerlileri Adigeler olup, diğer gruplar daha sonra bu bölgeye yerleşti. 1830-38 yılları arasında bölge büyük ölçüde Rus istila ve denetimine girdi. Kuban ve Laba ırmakları arasında bulunan ve Çerkeslerce Base Ovası (Base Gubğo) denilen büyük bir alan Çerkes ve Abaza nüfusundan temizlendi. Bu nüfusun küçük bir kısmı Kabardey`den getirilen göçmenlerle takviye edilerek, Büyük ve Küçük Zelençuk ırmakları vadilerine, yani şimdiki yerlerine yerleştirildi. Çerkesler Kabartay ve Besleney lehçelerinde konuşurlar.

Jako (Alesçırey), Aliberdukovsk (Hağundokhuey), Habaz (Khasey Hable), Zeyıko (Hatoxhşıkhuey), Koşhable, Yincigişxue, Besleney, Vak`ojıle (Doxhşıkhuey), Adığe Hable, Yersakhon (Abaza Hable), Baralki, Humara (Abıkkuhable) köyleri Adığe yerleşim birimleridir.

Karaçaylar ise, güneydeki dağlık kesim vadilerinde yaşıyor iken, 1944`te Kazakistan`a sürüldü. 1957 yılında geri dönen Karaçaylar`ın Çerkessk kentine, Adıge, Rus ve Abaza köyleri ve çevrelerindeki yerlere yerleşimine de izin verildi. Karaçaylar, Nogaycaya ve Balkarcaya yakın bir Türk lehçesi konuşurlar. Ama Karaçayca ile Balkarca aynı yazı dilini paylaşır, bu nedenle bu dile Karaçay-Balkar dili de denmektedir.

Hurzuk, Kart Curt, Uçkulan, Teberda, Elbrusski, Duvut, Cazlık, Mara, Novi Karaçay, Kumuş, Sarı Tüz, Pravukubansky, Krasnogorskaya, Cöbetey, Eltarkaç, Kızıl Kala, Pervomayskoe, Üçköken, Krasnıy-Kurgan, Hasavut, Maruha, Zelençuk, Darzus, Arhız, Karaçay yerleşim birimleridir.

 

Abhazların ulusunun ortaya çıkması, M.S. 8. yy`da tarih sahnesine çıkan Apsil, Abazg, Sanıg ve Misimyan adlı boyların konsolidasyonu ile gerçekleşmiştir. Kuzey-Batı Abhazya`da Bzip nehrinden Tuapse`ye kadar uzanan bölgede yasayan Abazgların, Abaza ulusunun doğması sürecinde odak noktası oldukları kabul edilir. Abazinler, 13.-14. yüzyıllarda Kuzey Kafkasya`ya göç etmiştir. Kuzeye yönelen Aşuwa (Tapanta) Abazaların göçünü Aşkarawa Abazaların göçü takip eder. Abazalar, Çerkezler ile birlikte kuzey batıdaki Küçük ve Büyük Zelençuk ırmakları vadilerini kapsayan Habez, Adıge-Hable ve Abaza rayonları ile Çerkessk`te yaşar.

Gum Lowkıt, Koydan, Kubina, Psıj, Kara Pago, Alburğan (Biyberd), Yincig Çık`uın, T`ap`ant`a, Abaza Hable, Malo Abazinski, Staro Kubinsk, Novo Kubinsk, Apsuwa köyleri Abaza`dır.

Abazalar için oluşturulan ve 30 Haziran 2006`da resmen tanınan Abaza Rayonu`nun kuruluş çalışmaları sürmektedir. (Geniş bilgi bu bölümün sonunda.) 


Nogaylar Kuzey Kafkasya`da yaşayan halklardan biridir. Nogaylar isimlerini Altın Ordu tarihinde önemli bir rol üstlenen, birçok boyu etrafında toplayıp, zamanla bütün iktidarı ele alan, hanları istediği gibi değiştiren ve bu şekilde kırk yıl boyunca Deşt-i Kıpçak`a hükmeden "Nogay" adlı komutandan almışlardır. Yaşadıkları alanlar oldukça dağınıktır. Nogay Türklerinin yaşadıkları yerler; Rusya Federasyonu`na bağlı Karaçay Çerkez Cumhuriyeti, Stavropol ve Dağıstan`dır.

 

Nogaylar Karaçay Çerkes`te kuzeydeki Adıge-Hable rayonunun kuzey düzlüğündeki 5 köyde, Yerkin Halk, Yerkin Yurt, Adil Halk, Kızıl Togay, Yerkin-Şahar yoğun olarak barınmaktadırlar.

8 Ekim 2006 tarihinde yapılan referandum sonuçları doğrultusunda Nogay Rayonu`nun kuruluş çalışmaları sürmektedir. (Geniş bilgi bu bölümün sonunda.) 

 

Kafkasya`nın işgal sürecinden sonra 1860`larda bölgeye iskan edilen 

Ruslar ise başkent Çerkessk dışında, batıdaki Zelençuk ve Prikuban rayonlarında yaşar.

 

Karaçay Çerkes`te ayrıca Ordjonikidzevski ve Kosta Hetagurova isminde iki de Oset köyü vardır.

 

Abaza Rayonu

Abaza Rayonu`nun oluşturulması konusu ilk kez Abaza halkının, "Rusya`nın sayıları az olan halkları"na dahil edilmesinin ardından gündeme geldi. Sayıları az olan halklara dahil edilmesinin ardından Abazalar, Rusya kanunları uyarınca varlıklarını ve kültürlerini devam ettirebilmek için bir takım haklar kazandılar. Bu haklardan biri tarihi topraklarında yaşama hakkı.

Karaçay-Çerkes`te 25 Aralık 2005`te yapılan referandumun ışığı altında Rusya Federasyonu hükümetinin 1 Haziran 2006`da aldığı karar çerçevesinde Karaçay-Çerkes Parlamentosu Anayasa`nın cumhuriyetteki idari bölgelerle ilgili 62. maddesinin 1. fıkrasında değişiklik yaparak, sekiz olan idari bölgelere Abaza Rayonu`nu da ekledi. Abazaların yaşadığı yerler, 30 Haziran 2006`da idari bölge olarak resmen tanındı. Tamamen oluşturulması için 1 Ocak 2009`a kadar geçiş süreci tanınan Abaza bölgesinin merkez yönetimi İnjiç-Çukun kasabasında olacak. Referandumla yeni oluşturulan Abaza bölgesinin Abazaların toplu olarak yaşadığı ve Prikuban, Habez ve Ust-Cegutin bölgelerine bağlı Kara-Pago, Psıj, İnjiç-Çukun, Elburgan ve Kubina kasabalarından oluşması öngörülüyor.

Abaza Rayonu, Abazaların toplu olarak yaşadığı ve ülke coğrafyasının yüzde 2`sine tekabül eden 300 kilometrekarelik bir alanda kuruldu. Toplam nüfusun yüzde 7,4`ünü oluşturan 32 bin civarındaki Abaza`nın sadece 15 bini yeni oluşturulan bölge sınırları içinde yaşıyor.

Abaza Rayonu 1 Ocak 2009`da işlevsellik kazanacak.

 

Nogay Rayonu

Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti`nde Nogaylar için de bir Rayon oluşturulması çalışmaları sürüyor. Nogay bölgesini oluşturacak 5 yerleşim biriminde 8 Ekim 2006  tarihinde yapılan referandumda seçmenlerin yüzde 94`ü bölgenin kurulmasından yana oy kullandı. Nogay bölgesi olarak birleştirilmesi planlanan ve 10 bin seçmenin bulunduğu beş yerleşim merkezinde oylamaya katılım oranı yüzde 88.2 olarak gerçekleşti.

http://www.kafkasevi.com/uploads/nogaybayragi.jpgNogay Rayon`unu oluşturacak İkon-Halk, Adil-Halk, Erkin-Yurt, Erkin-Halk ve Erkin-Şahar köyleri şimdiye kadar Adıge Hable bölgesine bağlıydı.

2002 sayımına göre Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti`nde nüfusun % 3,4`ünü oluşturan 14 bin civarında Nogay yaşıyor.

Karaçay Çerkes Cumhuriyeti`ndeki tek şeker fabrikası Erkin-Şahar`da bulunuyor. Cumhuriyetin en verimli topraklarının bulunduğu Nogay Bölgesinden, Stavropol Bölgesi yerleşimi Nevinomısk ile Karaçayevsk Bölgesi yerleşimi Ust-Ceguta`yı birleştiren demiryolu geçiyor.

Nogay Bölgesi, Karaçay-Çerkes`in 10. Rayonu olacak.

 

NÜFUS

 

KARAÇAY-ÇERKES CUMH. Nüfus Bileşimi - 2002

Milliyetler

   Nüfus

 Oran(%)

 

Karaçay

   169.198    

    38.50

Çerkes

     49.591

   11.28

Abaza

     32.346

     7.36

Azeri

      1.024

     0.23

Ermeni

      3.197

     0.73

Grek

      1.349

     0.31

Kabardey

         915

     0.21

Nogay

    14.873

     3.38

Asetin

      3.333

     0.76

Rus+Kozak

   147.878

    33.65

Tatar

       2.021

     0.46

Ukraynalı

       3.331

     0.76

Çeçen

       1.757

     0.40

Diğer

       8.657

     1.97

TOPLAM

   439.470

 100.00

 

 

 

Not: ı. Nüfusu 1000`in altında olanlar "diğer" hanesine dahil edildi.

 

Nüfusu 2002 senesinde yapılan sayıma göre, 439.470`dür. Nüfusun % 44`ü kentli, % 56`sı köylüdür. 1959 yılından beri Rus nüfus sayısı ve oranı düşmekte, diğer dört grupun,özellikle Karaçaylarınki artmaktadır.

2007 yılının ilk altı ayında doğum oranı 11.9 oldu ve 2327 bebek dünyaya geldi. Yetkililer doğum oranındaki bu yükselişin cumhuriyetin ekonomik ve sosyal düzeyinin artmasına bağlı olduğunu belirtiyorlar. Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti çalışan ya da çalışmayan her anneye doğan her çocuk başına 3000 ruble (120$) yardımda bulunuyor. Bunun dışında Habez bölgesindeki Çerkes işadamları, Çerkes halkının gelişimi için bir fon kurmuşlardı, bu fonun önemli konularından birisi ise doğum oranını arttırmak için ailelere çocuk başına parasal destekte bulunmak. Doğan çocuk başına 10 000 ruble( 400$) veren fon 7 nüfusu geçen ailelere bu sefer çocuk başına 100 000 ruble(4 000 $) daha destekte bulunuyor. Doğum oranlarına bakılınca fonun bu konuda başarılı olduğu ortaya çıkıyor.Habez bölgesi bu yıl 15.4 lük doğum oranı ile cumhuriyetin diğer bölgelerini geride bıraktı.Cumhuriyetin Üst-Cegutinskom ve Karaçayevsk bölgeleri de yüksek doğum oranına sahip. Cumhuriyette doğum oranından yüksek olan ölüm oranı, 2006 yılından beri doğum oranının altında kalıyor.

                 

DİL

 Cumhuriyeti oluşturan 5 halkın dili de resmi dildir, okullarda okutulur, Karaçay-Çerkes Devlet Üniversitesi`nde incelenir ve öğretilir. Yine bu beş topluluğun dilinde gazete, dergi, kitap yayını vardır

 

EKONOMİ

Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti`nde hayvan (koyun-sığır) üretimi ve tarım ekonominin ana ögelerini oluşturmaktadır. Kuzey düzlükleri ile verimli vadilerde sulama ile yoğun tarım yapılır. Kuzeyden güneye doğru gidildikçe tarım alanları azalır. Yerini otlaklar ve hayvancılık alır. Hayvancılığın gelişmesine paralel olarak özellikle Karaçay bölgelerinde yün, elişi örgü yapma adeta bir sektör halini almıştır.
Daha kuzeyde, ovalarda tahıl, mısır, meyve, sebze yetiştirilmektedir. Karaçay-Çerkes`te ağır endüstri kuruluşları yok denecek kadar azdır. Küçük gıda endüstrisi işletmeleri, deri ayakkabı, çanta, valiz üreten bir fabrika ve kiremit tuğla fabrikaları bulunmaktadır.

Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti`nin dağlık olan güney bölgesi turistik bölgedir.

 

MODERN EDEBİYAT

 

Karaçay Edebiyatı:

Karaçay yazılı edebiyatının kuruluş dönemi Kasbot Koçhar, Appa Canibek ve İsmail Semen gibi halk şiirinin son temsilcileri ile dönemin Çarlık Rusyası okullarında, İstanbul ve Dağıstan medreselerinde tahsil görerek yurtlarına dönen İslam Kırımşavhal, İsmail Akbay, İslam Hubiy, Umar Aliy, Ashat Bici, İsmail Karaköt, Azret Örten ve Hasan Appa gibi Karaçaylı genç eğitimcilerle başlamıştır. Kuruluş döneminin şairleri, başta İssa Karaköt ve Azret Örten olmak üzere, Davut Baykul, Abdulkerim Batça, Hasan Bostan ve diğerleri yeni gelen Bolşevik ve sonrasındaki Sovyet düzeninin iyiliğini, rahatlığını, fakir halkın ihtilali nasıl sevinçle karşıladığını anlatan coşkulu şiirler yazmışlardır. 1927 yılında İslam Hubiy`in başkanlığında Abidat Botaş, Magomet Dışekov ve Halid Astejev`in kurucu üyeliğinde "Karaçay-Çerkes Yazarlar Birliği" kurulmuştur. Bu derneğin Karaçay yazılı edebiyatının gelişmesinde büyük katkısı vardır. Kuruluşun şiir bölümünü İssa Karaköt ile Ashat Bici, nesir bölümünü Abdulkerim Batça, tiyatro ve piyes bölümünü de Gemma Geben ile Abitat Botaş yürütmüşlerdir. Bu dönemde ortak hazırlanan "Almanak-Karaçay Sovyet Sanatı ve Edebiyatından Örnekler", Karaçaylı şairlerin müşterek hazırladıkları "Şarkılar ve Maniler", "Şarkılar ve Şiirler, "Şiirler ve Şarkılar" adlı kitaplar yayımlanmıştır.
Bu dönemde, "Kara Kübür" [Kara Sandık] adlı romanın müellifi Hasan Appa dikkat çekmektedir. Hasan Appa`nın yazılı Karaçay edebiyatındaki asıl önemi ve şöhreti 1935 yılında yayımlanan meşhur "Kara Kübür" [Kara Sandık] adlı üç ciltlik romanıyla teşekkül etmiştir.

1940-1960 yılları döneminin belli başlı şair ve yazarları arasında, Umar B. Aliy, Abdulkerim Baykul, Şaharbiy Ebze, Tohtar Borlak, Magomet Orus, Halimat Bayramuk, Osman Hubiy, Azret Semen, Azamat Süyünç, Seyit Laypan, Magomet Çotça, Magomet Hubiy, Nasu Abayhan adları sayılabilir.
Bu dönemin en önemli özelliği, 1930`lu yılların ortalarında seslerini duyurmaya başlayan Halimat Bayramuk, Osman Hubiy ve Azret Semen gibi genç edebiyatçıların yazılı Karaçay edebiyatına yeni bir çizgi getirmeleridir.

Halimat Bayramuk ve Osman Hubiy ile bu dönemin diğer yeni edebiyatçılarının şiirde ve nesirde olgun eserler vermeye başladığı sırada, 2 Kasım 1943 tarihinde Karaçay Türkleri top yekün Orta Asya`nın muhtelif bölgelerine sürgün edilmişlerdir.

1960-1970 yılları arası dönemde, Karaçayların Orta Asya`daki sürgün hayatı sona erip Kafkasya`ya dönmelerinden sonra; Halimat Bayramuk, Osman Hubiy ve Azret Semen gibi önde gelen edebiyatçılar, Karaçay edebiyatını büyük bir heyecanla yeniden kurma çalışmalarına başlamışlardır.

Bu dönemde eskilerle birlikte yeni edebiyatçılar da yetişmeye başladı. Yeni şair ve yazarların arasında Nazir Hubiy, Kulina Sılpagar, Husey Cavba, Bilal Appa, Mussa Batça, Nazifa Kagıy, Azret Akbay, Albert Özden, Mediha Şaman, Baydımat Keçeruk`un adları sayılabilir.


1970-2000 yılları arası dönemin başlarında verilen edebi eserlerin en belirgin özelliği, konuların toplumsallıktan bireyselliğe kaymasıdır. SSCB`de M. Gorbaçov ile başlayan açıklık siyasetiyle birlikte, 1980`lerin sonlarından itibaren Karaçay edebiyatında da değişmeler yaşanmıştır. Son on yıllık dönemde, bilhassa şiirde millî değerler ve milliyetçilik ön plana çıkmıştır. Bu dönemin yeni edebiyatçıları arasında; Bilal Laypan, Dina Mamçu ve Fatima Bayramuk adlarını sayılabilir.

 

Abaza Edebiyatı:

Abazalar Khaberdey, Abzex, Şapsığ, Bjeduğ gibi Adığe boyları arasına karışarak yerleşmesi sonucu bu boylarla yakınlıkları artmıştır. Abaza dili ile Adığece birbirinden sözcükler, deyimler alarak, birbirlerini zenginleştirerek zamanımıza ulaşmıştır. Abazaca, Abhazca ile aynı kökten olmasına karşın, gelişen Abaza Edebiyatı, dokusunu ve tadını Adığe edebiyatına yakın bir biçimde oluşturmuştur.

Abaza dilinin eğitim ve edebiyat dili haline gelmesinde, ilk Abaza yazılı edebiyat yapıtlarının yayınlanmasında, Abaza Kültür ve Edebiyat dünyasının mimarı, büyük eğitimci Tobil Talustan, sözlü edebiyatın bu katı gerçekçiliğini yapıtlarına aynen yansıtmıştır.

İlk yapıtlarından olan "Zuli" 1927 yılında yayınlanmıştır. Kitabın bölümleri, "Zuli, Zarila, İşçi ve Çiftçi, Marje, Okul, Warad"dır. Talustan, Karaçay-Çerkes sınırları içerisinde yaşayan tüm Çerkeslere seslenebilmek amacıyla yazdıklarını önce Adığece yazmış, sonra Abazaca çevirmiştir.

Abaza Edebiyatındaki yalın ve gerçekçi üslup, Talustan sonrası ürünlerde de süregelmiştir. Tobil İsmail aynı biçim ve geleneği "Azamat, Dağların Karanlığı, Dağlardaki şafak, Dağlardaki Aydınlık" adlı romanlarında sürdürmüştür.

Jır Hamid bu biçim ve özelliğe bağlı kalmakla beraber, Adığe öykülerinde olduğu gibi, Abazin hikaye ve romanlarında da süslü anlatımın öncülerinden olmuştur. Bunda, belki de Jır Hamid`in Khaberdey dilini yazı dili olarak çok iyi bir biçimde kullanmasının da etkileri vardır. Hamid, Talustan` dan sonra Abaza Edebiyatının ikinci temel taşıdır. Talustan`ın işlevini, kaldığı yerden o sürdürmüştür. Başlıca yapıtları "Özgürlüğü Olmayan Kadınlar, Oğlunun Kahramanlığını Anaya Göstermediler, Küt Burunlu Prens, Mutlu Karşılaşma, Doğru Yoldan, Yeni Deniz, Toprağımın Halkı, Ateşten Diken" ve öldüğü 1972 yılında yayınlanan "Güneşin Uyandırdıkları"dır.

Abaza Edebiyatının ikinci kuşak yazarları arasında Jır Hamid, Tseykhua Basarbiy, Tobil  İsmail gibi Talustan`ın ilk öğrencilerinden sonra, aynı edebiyat geleneğini sürdüren ve büyük romanlar veren Cıguatan Kali, Ozan ve Yazar Thaytsıukh Bemırza, Agırba Cemalettin, Brat Kuşuk, Tanbiy Ali, Lağuç Cemalettin, Ç`ık`ıt`u Mikael, Tlabıça Mira, Dağujey Muhammet, Şhay Katya, Agaçe Muhammet, Meremkhul Alimırza, Pışmaxue Abubekir, Şarmat Maharbiy gibi sanatçılar Abaza dilini işleyerek sayısız şiir, tiyatro, roman, öykü ve benzeri edebiyat ürünlerini vermişlerdir.
T`ıgu Vladimir, Adzınba Nazir, Tobil Melbahue Nuriye, Khılış Rauf, Yekba Nazir, Meremkhuıl Vladimir gibi gramer, sözlük çalışmaları, destan derlemeleri, pedagojik yapıtlar yayınlayan yeni kuşak yazarlar da Abaza Edebiyatının daha da gelişmesi ve kökleşmesi için sağlıklı adımlarla kendilerinden önce gelen sanat adamlarının yolunda ilerlemektedirler.

 

Nogay Edebiyatı

Nogay Edebiyatı, günümüzde Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti ile Dağıstan`da gelişme imkânı bulmuştur. Dağıstan`da meydana getirilen eserlerde Kara Nogay ağzının etkisi görülse de edebî dil Kuban Nogaylarının kullandığı Ak Nogay ağzıdır.

Araştırmacılar, basılan eser sayısının gün geçtikçe azaldığını ve Nogay yazı dilinin geleceğinin tehlikede olduğunu belirtmektedirler.
Nogay Türkçesi ile Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti`nde daha önceki yıllarda "Lenin Yolu" adıyla çıkan bir gazete, günümüzde "Nogay Davısı" adıyla haftada iki defa basılmaktadır. Sovyet dönemindeki Nogay Türk Edebiyatı`nın ihtilâlden hemen sonra başladığını söylemek mümkündür.

İhtilâlden sonra Nogayların ilk büyük edebiyatçısı Abdul-hamid Canibekov`dur. Nogay Türklerinin edebî dilinin teşekkülünde rol oynayan kişilerin başında gelen Canibekov, Nogay Edebiyatı`nın ilk taşlarını koyan, birçok ilke imza atan kişidir. Nogaylar arasında dolaşarak, Nogay halkının söz zenginliğini derleyip dört ciltlik "Söz Kaznası" adlı el yazması bir eser meydana getirmiştir.

Nazip Nogaylı (Nazip Gasri), deneme türünde eser veren yazarlardandır.
Önemli edebî şahsiyetlerden birisi Fazil Abdulcalilov`dur (1913-1974). 70`li yıllara kadar yazmaya devam eden Abdulcalilov, bu kırk yıllık edebî hayatında Nogay Edebiyatı`na birçok yenilik getirmiştir. Basılmış 26 kitabı bulunmaktadır.

Nogay Türk Edebiyatı`nın ilk romanı 1932`de Basir Abdullin`in yazdığı "Kır Bätirleri"dir. Basir Abdullin, Nogay Türk Edebiyatı`nda ilk piyes yazan yazarlardan biridir.
Sovyet dönemi Nogay Türk edebiyatının oluşmasını sağlayan kişilerden biri de Musa Kurmanaliyev`dir (1894-1972). Kurmanaliyev`in "Kanatlı Yürek" ve "Şöllik Tavısı" isimli iki şiir kitabı bulunmaktadır.

Hasan Bulatukov, "Sovyet Dönemi Nogay Türk Edebiyatı"nın temelini atan kişiler arasındadır. Bulatukov, "Nogay Bet" romanı ve "Fatimat" piyesi ile (1932) tanınmıştır. Birçok hikâye de yazan Bulatukov, Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti`nde Ekim ihtilâlini ilk defa işlemiştir.

Aydemir Murzabekov`dur (1914-1989), Badiy Acigeldiyev (1922-1982), Salehcan Zalyandin (1924-1973), Kuruptursın Orazbayev (1924-1990), Suyun Kapayev (doğ. 1927) (Eserleri Rusça`ya ve ülkedeki diğer halkların dillerine de çevrilmiştir. Kapayev, 1995 yılında da "Karaçay-Çerkez Cumhuriyeti`nin halk yazarı" seçilmiştir.), Magomet Kerimov (doğ. 1927), Yevgeniy Kalinin (doğ. 1935), Askerbiy Kireyev (doğ. 1938), Yelena Bulatukova (doğ. 1937), Aşim Sikaliyev`dir (doğ. 1938), Gamzat Acigeldiyev`dir (1939-1969), Muharbiy Avbekicev  (doğ. 1940), Keldihan Kumratova (doğ. 1944), Soltahan Acikov (doğ. 1944), İsa Kapayev (doğ. 1949), Valeriy Kazakov (1948), Murat Avezov (doğ. 1951), Sofya Kalmıkova, Y. Ayıpov, Bätir Bayısov, Muharbiy Avbekicov, Acdavut Naymanov, Ramazan Kereytov, Bekbiyke Kulunşakova bilinen eser sahibi  Nogay edebiyatçılardır.

SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI

 

*Adığe Xase - KÇC

Başkan: Khadzhi-Murat Khusinovich Khatukayev

İrtibat: Pervomayskaya 45, Hotel "Kuban", 239, 369000, Cherkess - KÇC

Tel: 87822 5-47-84 

 

*Igilyk - Karaçay-Çerkes Bölgesel Kamu Hayırseverlik Vakfı

Başkan: Aminat Bilyalovna SEMENOVA

Başkan Yardımcısı, Vakıf Kurulu Başkanı: Akhmat Askerbiyevich EBZEEV

İrtibat: PO Kutusu 53 Baş Posta Ofisi Cherkess/Rusya Federasyonu 369000

Tel. +7 87822 64244, 63698 e-mail: igilyk@yandex.ru

*Batı Kafkas Anatilik Merkezi

Başkan: Akhmat Askerbiyevich Ebzeyev

Rashid Tokhtarovich Khatuyev (idari direktör)

İrtibat: Glavpochtamt 53, Cherkessk - KÇR 369000

Tel. (8652 65-10-62, (905 497-87-75

E-mail: zkac-kchroo@yandex.ru, ebze1@yandex.ru

*Karachay Gençliği Birliği

KÇC bölgesel organizasyon

Başkan: Kharun Mudalifovich Akbayev

İrtibat: Cherkessk - KÇC

Tel. 8652 96-86-94

E-mail: akharun@yandex.ru 

 

*"Lebed" Rusya Genç Politikacılar Hareketi KÇC Şubesi

Başkan: Alexey Shurygin

Sovyet 63, Cherkessk/KÇC 369000

Tel. (87822 5-33-37 (iş); 4-26-41 (ev)

E-mail: lebed_kchr@mail.ru 

 

*ALAN - Bölgesel Sosyopolitik Hareket

Başkan: Akhmat Abdulovich Katchiyev

Yardımcı: Sufiyan Uzeirovich Beppayev

İrtibat: Cherkessk - KÇC

Tel: (87822 6-41-26, faks (87822 6-41-31 

 

*Camağat - Bölgesel sosyopolitik hareket

Başkan: Soltan Saidovich Temirov

Sorumlu Sekreter: Zayneb Mussayevna Batdyeva

İrtibat: Krasnoarmeyskaya 53, 369000, Cherkessk - KÇC

Tel.  (87822) 5-44-64, faks 5-06-03 

 

EĞİTİM VE KÜLTÜR

KÇC Üniversiteler ve Bölümleri:

 

Karaçay-Çerkes Devlet Teknoloji Akademisi

www.kchgta.ru

Mekanik Teknoloji Fakültesi

İnşaat Fakültesi

Ekonomi Fakültesi

İşletme Fakültesi

Matematik Fakültesi

Ziraat Fakültesi

Açık Öğretim Fakültesi 

Karaçay-Çerkes Devlet Pedagoji Üniversitesi

http://kcspu.narod.ru/

Fizik-Matematik Fakültesi

Coğrafya Fakültesi

Filoloji Fakültesi

Tarih Fakültesi

Kimya Fakültesi

Biyoloji Fakültesi

Anaokulu Öğretmenliği 
 

Basın Kuruluşları

* Abazaşta(Abaza Yurdu), Abazaca, 1924 den beri devlet tarafından çarşamba ve cuma günleri haftada 2 kez yayınlanıyor. Tirajı 3800 ad.

 

* Den Respublika (Cumhuriyet Günlüğü), Rusça, resmi gazete. Hükümet ve parlamento çalışma ve kararlarını yayınlanıyor. Salı, Perşembe, cumartesi günleri olmak üzere haftada 3 kez çıkıyor. Tirajı :10.300

 

* Karaçay, Karaçayca, 1924 den beri devlet tarafından çarşamba ve cuma günleri yayınlanıyor. Tirajı: 9.100

 

* Vesti Gor(Dağdan Haberler), Rusça,  özel gazete. Haftada bir salı günleri    stavropol ve Karaçay-Çerkes`de yayınlanıyor.

 

* Jıjn Karaçayevo- Çerkes(Karaçay Çerkes`te Hayat), Kerkezi Moskova, Cumhuriyetteki toplumsal-politik gelişmeleri irdeliyor. Tirajı: 8.000

 

* Nogay Davısı(Nogayların Sesi), Nogayca, devletin desteği ile haftada 2 gün çarşamba ve cuma günleri yayınlanıyor. Tirajı: 2.300

 

* Mk- Kavkaz, Rusça, Rusyanın Kuzey Kafkasya`ya yönelik gazetesi. Karaçay-Çerkes, Kaberdey- Balkar, Kuzey Osetya, Stavropol, İnguşetya, Çeçenitan da haftada bir gün yayınlanıyor. Tirajı: 15.100

 

* Narodi Kavkaz(Kafkasya Halkları), Rusça, 1997 den beri, haftada bir kez bölgesel olarak yayınlanıyor .

 

* Novaya Jıjn (Yeni Hayat), Rusça, haftada bir kez yayınlanıyor, özel gazete,

 

* Prpmetey, Rusça, Karaçay Çerkes Komünist Partisi`nin yayın organı, haftada bir kez yayınlanıyor. Tirajı 3200.

 

* Çerkes Xeku (Çerkes Vatanı), Adigece, 1924 den beri devletin desteğinde, haftada 2 kez çarşamba ve cuma günleri yayınlanıyor. Tirajı: 4600

 

* Çerkesk, Rusça, 1998 den beri haftada bir kez yayınlanıyor. Yerel yönetimin gazetesi, Çerkesk şehri ile ilgili gelişmeleri aktarıyor. Tirajı: 5100

 

* Ekonomika Karaçay Çerkes, Rusça, Karaçay Çerkes sanayici ve işadamları birliğince haftada bir kez yayınlanıyor. Cumhuriyette ki ekonomik gelişmeleri aktarıyor. Tirajı 2000

 

* Ekspres Potça(Ekspres Posta), Rusça,  posta hizmetlerinin anlatıldığı bir gazete, haftada bir kez posta teşkilatı çıkarıyor. Tirajı 23650

 

* Ya Rusiç, Rusça, Karaçay Çerkes de yaşayan Slavyanların gelenekleri ve göreneklerini anlatıyor, haftada bir kez yayınlanıyor. Yayımcısı "Ross" toplumsal politik hareketi. Tirajı 1500 (Yayınına bir süre ara verdi)

 

-------------------------------------------

Faydalanılan Başlıca Kaynaklar:

- I. G. KOSIKOV &. S. KOSIKOVA,Kuzey Kafkasya: Sosy-Ekonomik Rehber

- Rusya Federasyonu İdari Rehberi

- İnsan Hakları Enstitüsü, ve Enformasyon ve Araştırma Merkezi - Moskova/Rusya Federasyonu

- MEMORIAL - İnsan Hakları Örgütü (kavkaz.memo.ru)

- Rusya İnsan Hakları Derneği (zaprava.ru)

- Rusya Üniversiteler Kılavuzu (http://www.vedomostivuz.ru/)

- 2007 - Rusya Üniversiteler Rehberi (http://www.ed.vseved.ru/)

- http://www.nartajans.net

- http://tr.wikipedia.org

- Özdemir Özbay, Dünden Bugüne Kafkasya,

-  Doç. Dr. Ufuk TAVKUL, Kırım Dergisi, 11 (41-44), 2003, 38-46.ss

- Adilhan Adiloğlu, Karaçay-Malkar Edebiyatı, Karaçay-Balkarlar,

- Tarih, Toplum ve Kültür, Karam Yayınevi, Ankara, 2003

- "Nogay Türkleri Edebiyatı", Türk Dünyası El Kitabı (Türkiye Dışı Türk Edebiyatları), 3. Baskı, s. 341-365