TEŞEKKÜRLER
Ekrem DÜZCAN
Necat DÜZCAN
Betül DEMİRCİOĞLU
Fatih TOKOZ
Mustafa ŞAHİN
Dursun KUZUCU
Erdem ŞAHİN
İbrahim PEHLİVAN
Yasin KUZUCU
Seyfullah AKKAYA
Abdurrahim DÜZCAN
Nevzat ŞAHİN
İsmail ŞAHİN
Janberk ARIKAN
Nurettin ŞAHİNKAYA
İbrahim KUZUCU
Kenan ŞAHİN
Ferhat Taşlıçukur
Kenan TUNÇ
Aziz Şener
Bekir PARLAK
Tercan KESKİN
Cengiz ŞAHİN
Ferhat AKDEMİR
Naim YILMAZ

ÜNLÜ ÇERKEZLER

UNUTMADIK
SALİM -HAYRİYE DÜZENLİ
HAŞİM DÜZENLİ
RÜŞTÜ ŞAHİN
ÖZCAN ŞAHİN
Recep Parlak
Bayram KAYNAR
FATMA ALTUN
HACI MIRZA ALTUN
ZEKİYE ALTUN
SABİT ŞAHİN
ŞABAN ÖNCÜL
HACI NİHAT ŞAHİN
FAHRETTİN ŞAHİN
MIRZA ŞAHİNKAYA
FAİK ŞAHİN
YAŞAR ÖZBOZKURT
SEFER MADEN
HİCRETHAN MADEN
MEHMET ŞAHİN
AHMET YILMAZ
DEVLET ŞAHİN
EMİNE ŞAHİN
SAMİ KAYNAR
RECEP DÜZCAN
ZİYA DÜZCAN
HACI HAMİT KUZUCU
HANİFE KUZUCU
NURİYE KUZUCU/BABUH
HACI OSMAN KUZUCU/DIDIM
EKREM KUZUCU
AHMET PEKTAŞ
İBRAHİM PEKTAŞ/POOT
MEVLÜT KUZUCU/ABECÜK
ŞEVKET TAYMAZ
YAŞAR KUZUCU
DURİYE TAYMAZ/KUZUCU
Gazibey YILMAZ
Mırza YILMAZ
Enver YILMAZ
Arslan YILMAZ
Üzeyir YILMAZ
Dışenour YILMAZ
Niyazi YILMAZ
Nihat YILMAZ
Osman İZCİ
Hacıhan İZCİ
Zabit İZCİ
Hacı Ömer İZCİ
Nazım DOĞAN
DıgheNeuh Melek YILMAZ
HAMİT ÇAM
dursun özboskurt
GAZi KUZUCU 20.01.2011
GAZİ KUZUCU
niyazi maden
murat pehlivan
KAŞİF ŞAHİN
NEDİM ŞAHİN
çurey tahir keskin
çurey mahir keskin
çurey rasim keskin
SEFER ŞEN
MAMUK MADEN
ESRA ŞAHİN
Fuat KESKİN - 11.02.201
ASAF SARACOGLU
ÜmmüGülsüm
CAHİT ŞAHİNKAYA
HAYDAR ŞAHİNKAYA
Yaşar Maden
MIRZA TEKBAS
cemal öztürk
seher ŞAHİN
Curey Mirza Keskin
Curey Hilmi Keskin
FUAT ŞAHİN
ALİ FİDAN
SALİME PEKTAŞ
KURTÇA PEKTAŞ
TAHSİN PEKTAŞ
ZAHİDDİN KAVALCI
CENNETHAN PEKTAŞ
RAZİYE KAVALCI
ASLAN PEKTAŞ
NACİYE ŞAHİN
KAŞİF ŞAHİN
CELİL ŞAHİN
Hayrettin İNCİ
NAZIM PEHLİVAN ,NAZIM D
Nuh ÖZTÜRK
KURTÇA ÖZTÜRK
CEMAL ÖZTÜRK
Naciye Öztürk
NACİYE ÖZTÜRK
ASLI MADEN
KEMAL MADEN
EKREM MADEN
HAYRİYE KARABULUT
MİNEVER MADEN
Zahit KAVALCI/05.01.199
fatma zule nart
Celal ALTUN
Naciye ÖZTÜRK
NEŞET KESKİN
Ali ŞENER
ALİ ŞENER
NAZMİYE ŞENER
RIZA ŞENER
CEMİL ŞAHİN
İzzet ÇAM
cahit fidan
AHMET FİDAN
ALİ FİDAN
HASAN FİDAN
osman,hasan fidan.
hanife sarıer.
sabri,nuri sarıer.
BİBAK TABURHAN
BİBAKahmet,paşahan
Hurşit MADEN
yasar ertürk
SÜLEYMAN TUNÇ
SÜLEYMAN TUNÇ
SELAHATTİN ŞAHİNKAYA
MIRZA ŞAHİNKAYA
MIRZA ŞAHİNKAYA
CAHİT ŞAHİNKAYA
İBRAHİM PEHLİVAN
CAFER PEHLİVAN
HALİL ŞAHİN
NEŞE ÖZTÜRK
ZABIT MADEN
Çurey Neşet Keskin
İSMET ŞENER
Mahir MADEN
ZİYA BULAT
İZZET KESKİN
DURSUN ATEŞ
RAZİYE ATEŞ
DANİŞ ATEŞ
OSMAN FİDAN
ŞERİFE FİDAN
NURİ SARIER
NAZİFE ÖZDEDE
AHMET ÖZTÜRK
CAHİT ÖZTÜRK
MUZAFFER ÖZTÜRK
SAYGIN GENÇAY
DURSUN TEMÜRCİ
kutçakaynar
BAHRİYE ÇEVİK
CEMAL ÖZTÜRK
KURTCA ÖZTÜRK
NACİYE ÖZTÜRK
mehmet ateş
HİKMET ATEŞ
NECATİ ATEŞ
RUŞEN ŞAHİN
GÜLFİYE ŞAHİN
Çurey Asım Keskin
Cemile İZCİ
Abbas ŞAHİN
Cemile KARPUZ 04.02.201
Rasim KESKİN
Mazhar DURMAZ
Müslimet DOĞAN
Celal DOĞAN
Adnan KAYNAR
Nazım DOĞAN
Osman DOĞAN
GÜLİZAR ŞENER
Tahir Keskin
MAHİR MADEN
koray korkmaz
ALİ BOZKURT
KAMİL BOZKURT
SAHİM ŞAHİN
SElamın Aleyküm TAvşand
recep kaynar
Özcan Doğan
SADİYE DÜZENLİ KAĞIZMAN
ilhan şener
erhan sener
Fatih OĞUZ
HALİT TÜRK
ilhami bozkurt
Neziha Aksu
Osman AKSU
Kamil AKSU
ERHAN ŞENER
KEMAL MADEN
HANİFE MADEN
CEMİLE KARPUZ
RECEP KAYNAR
selin gizemm
selin gizemm
hilal cansu
MURAT PEHLİVAN
NAZIM PEHLİVAN
MECİT PEHLİVAN
MUZAFFER PEHLİVAN
Şaban KARPUZ - 1977
Makbule KARPUZ
MUZAFFER MADEN
murat tunç
HASAN SÜNEL
ENVER APAYDIN
HAMİT MAMUH
KAMİL DÜZENLİ
ORHAN DÜZENLİ
Zahit Kavalcı
Hıdır YILDIRIM
erdal şahin
çürey zülfiye keskin
çürey zülfiye keskin
HAYRETTİN ŞAHİN
Nurettin ALTUN
mırza maden
mırza maden
HASİBE MADEN
İSMET MADEN
Neriman TÜRKOĞLU
Metin ŞAHİNKAYA
Faruk ŞAHİNKAYA
Fehmi ŞAHİNKAYA
NİYAZİ BİLİCİ
Zahittin Kavalcı
Kurtça KAYNAR
Adeviye KAYNAR
çürey Altan KESKİN
HANİFE MADEN
ZARİFE MADEN
ibrahim-cennethan pehli
Selahattin ATEŞ
SABİT ŞAHİN
HACI NİHAT ŞAHİN
NAHİDE ŞAHİN
ÖZCAN ŞAHİN
FAHRETTİN ŞAHİN
ömer pehlivan
murat pehlivan
MAMUK BEY
KEMAL ŞAHİN
RUMİYE KUZUCU 14.02.201
Cihat KESKİN 18/082015
AYHAN KESKİN
Cemil Akdemir


KISA MESAJ
“Köyümüzle ilgili haberlerin ve duyuruların cep telefonunuza ücretsiz olarak kısa mesaj gönderilmesi için lütfen Adınızı – Soyadınız aşağıdaki forma yazarak gönderiniz. Ayrıcı cep numarasını bildiğiniz tüm akrabalarınızı ekleyebilirsiniz”
Adı Soyadı
Cep Telefonu

Tavşandağı FM

ANKET
Birinci derece akrabanız olmayan köylüleriniz ile en son ne zaman görüştünüz?\"





KRONOLOJİ


 

KUZEY KAFKAFKAS TARİHİ KRONOLOJİ

 

1763

Ruslar Adıge kentı Mozdok`u ışgal ettıler. Kabardeyler bu
gelışmeye karşı koydular 4 yıl boyunca Rus kalelerını basarak ağır
kayıplar verdırdıler fakat Mozdok`u kurtaramadılar

1767

- Kabardeyler prenslerı yönetımınde Kuma ırmağı boylarına yerleşmek
zorunda kaldılar. Daha batıda Kuban ırmağı havzasında yaşayan Adıgelerle
dayanışma ı&ccedıl;ıne gırdıler.

1768

- Osmanlı Rus savaşı başladı &Ccedıl;arlık Rusya`sı Kabardey`ı ele ge&ccedıl;ırıp
Kafkasya`yı ıkıye bölen bır hat oluşturma peşınde.

1774

- Osmanlı Rus savaşı sona erdı.Savaş sonunda kü&ccedıl;ük kaynarca
antlaşması 21.maddesıne göre Kabardey Kırım Han`ının takdırıne
bırakılmıştı. Oysa Kırım Han`ı daha önce 1772 de Rus &Ccedıl;arı ıle yaptığı bır
antlaşmaya göre Kabardey`ın Rusya`ya katıldığını kabul etmıştı. 1774`te Han
daha önce verdığı söz uygulamaya konuldu ve Kabardey`ın Rusya`ya
katıldığını kabul ettı.

1774

- Kabardeyler yenı statülerını kabul etmedıler, Ruslarla 1820`ye kadar
uzanan bır savaşa tutuştular.

1777

- Ruslar Azak Mozdok müstahkem hattının ınşasına başladılar. Kabardeyler buna dırenmeğe &ccedıl;alıştılar.Sel gıbı Kabardey kanı
aktı. Bununla da yetınmeyen Ruslar Kuban bölgesıne de saldırdılar.

1778

- &Ccedıl;ar Kuban`ı ele ge&ccedıl;ırmek ı&ccedıl;ın Kuban kolordusu adı altında askerı
bır bırlık kurdurdu ve bu orduyu Nogay ve Adıge topraklarına soktu. Görev
Nogaylara boyun eğdırmek, Adıgelerı dağıtmak, böylece Osmanlıların bölgeye yönelık planlarını boşa &ccedıl;ıkarmaktı

1778

- Ruslar yaz ayları boyunca Kuban`ın sağ yakasında 20`den fazla kale
kurdular.

1778

- &Ccedıl;erkesler Slavıyanskı kalesı yakınlarında Ruslara saldırdılar ve
bır Kazak müfrezesını toptan yok ettıler. Mayıs 20.

1778

-- &Ccedıl;erkesler Arhangelsk kalesıne saldırdılar şımdıkı Krasnodar
bölgesı. Eylül 23

1778 - General Rayzer büyük bır bırlıkle Kuban`ı ge&ccedıl;tı ve köylerı ateşe
verdı Bu saldırıya cevap olarak Adıgeler Vsehsvıyatsk kalesıne saldırdılar

1779

- Kabardeylerle Kuban Adıgelerı bırlıkte mücadele etmeye başladılar
ve böylece mücadele yenı bır boyut kazandı. Kemguy ve Besleneylerın
bırlıkte Stavropol`a saldırdıkları bır sırada Kabardeyler de Aleksysvsk
kalesını bastılar.

1779

- Kabardey ve Adıgeler prens ve soyluları da dahıl 300 kışıyı bu
&ccedıl;arpışmada yıtırdıler ve Ruslar bu &ccedıl;arpışmaları da sılah ve sayı
üstünlüklerı ıle kazandılar

1781

- Osmanlılar Adıge toprağında Anapa kalesını kurdular ama bu durum
Rusların daha gü&ccedıl;lü olduğu ger&ccedıl;eğını değıştırmedı

1783

- Kuban ırmağı Adıge ülkesının kuzey sınırına kadar &ccedıl;ekıldı. &Ccedıl;ünkü
Ruslar Kırım, Taman yarımadası, Kuban ıle Yeya ırmakları arasındakı
bölgeyı ılhak etmışler ve Osmanlılar da bu durumu kabullenmışlerdı

1783 - Nogaylar Yeysk kalesı önünde Rus yönetımını kabul ettıklerıne
ılışkın ımza verdıler. Böylece Nogay halkı şeflerı &ccedıl;arı&ccedıl;eye bağlılık andı
ı&ccedıl;tı.

1783

- Aynı yıl Ruslar Nogayları Ural bölgesıne sürmek ı&ccedıl;ın harekete
ge&ccedıl;tıler Nogaylar bu durumu kabullenmeyıp sılaha sarıldılar. Büyük Yeya
ırmağı kıyısında Ruslara yenıldıler ve Kuban`ı ge&ccedıl;ıp Adıge ülkesıne
sığındılar (Temmuz).

1783

- Adıgelerle Nogaylar bırlıkte Yeysk kalesıne saldırdılar kaleyı
alamadılar ama Ruslara büyük kayıp verdırdıler (Ağustos).

1783

- Rus Kuban ve Kafkas kolorduları ıle Don Kazak ordusu Gece Kuban`ı
ge&ccedıl;ıp Adıge toprağına gırdı ve Laba ırmağı kıyısında yerleşmış bulunan
Nogaylara baskın yaparak yok ettıler. Nogaylara yardıma koşan bır &ccedıl;ok Adıge de aynı akıbete uğradılar

1785

- Kafkasya`da mücadele daha da şıddetlendı. &Ccedıl;e&ccedıl;en halkı mücadele
bayrağını ele aldı Adıgeler de &Ccedıl;e&ccedıl;enlere destek oldular. &Ccedıl;e&ccedıl;enlerın
başında sonradan tarıhlere Şeyh Mansur olarak ge&ccedıl;ecek olan "Uşurma"
bulunuyordu.

1785

- Ruslar Uşurma`nın doğduğu &Ccedıl;e&ccedıl;en köyünü ateşe verdı. Dehşet sa&ccedıl;an
Rus bırlığını Uşurma`nın bırlıklerı karşıladılar ve Rus bırlıklerı darmadağın edıldı. Uşurma bu savaştan sonra &Ccedıl;e&ccedıl;enıstan ve Dağıstan`ın ımamı
oldu. Kendısıne "yenen,üstün gelen " anlamında Mansur adı verıldı.

1785

- İmam Mansur (Uşurma) Kızlıyar kalesını ele ge&ccedıl;ırmek ı&ccedıl;ın harekete
ge&ccedıl;tı ama bunu ger&ccedıl;ekleştıremedı.

1786

- Rus Ordusu &Ccedıl;e&ccedıl;enlerı yatıştırdı. İmam Mansur zor duruma düştü.
Ancak Adıgeler savaşa devam ettıler.

1787

- Adıgey`de büyük bır savaşın sürmekte olduğunu bılen İmam Mansur
buraya geldı. Mansur Adıge Ordusu`nun başına getırıldı.

1787

- Kuban bölgesınde Adıge Rus savaşı sürüp gıderken, Ruslarla
Osmanlılar arsında savaş &ccedıl;ıktı. Osmanlılar Kırım yarımadasını yenıden ele
ge&ccedıl;ırmek ı&ccedıl;ın Ruslarla savaş başlattılar.

1787

- Osmanlılar İmam Mansur önderlığındekı Dağlıları yanlarına &ccedıl;ekmek
ı&ccedıl;ın harekete ge&ccedıl;tıler. Savaş başlamadan önce 1785-1786 yıllarında
Osmanlılar Mansur`dan hı&ccedıl;te hoşnut değıllerdı. &Ccedıl;ünkü o Kafkasya`nın
bağımsızlığını savunuyordu. Ruslara olduğu kadar Osmanlılara da karşıydı.
Osmanlılar daha önce "yalancı", "&ccedıl;ılgın" gıbı karalamalarda bulundukları
İmam Mansur`u elde etmek ı&ccedıl;ın üst üste el&ccedıl;ıler gönderdıler ve savaşın daha
da şıddetlenmesı üzerıne Mansur, Osmanlılarla anlaşma yolunu se&ccedıl;tı. Fakat
Mansur komutasındakı Adıge ordusu tamamen Osmanlılardan ayrı savaştı

1787

- Varp ve Laba nehırlerı arsında konaklamış olan Mansur`un sekız bın
kışılık bırlığıne Ruslar baskın düzenledıler. Ü&ccedıl; günlük savaştan sonra Adıge
bırlıklerı büyük Zelen&ccedıl;uk ıle kü&ccedıl;ük Zelen&ccedıl;uk ırmakları cıvarına &ccedıl;ekılmek
zorunda kaldılar. Rusların ıkıncı saldırısı ıle daha da ı&ccedıl;erılere kadar
&ccedıl;ekıldıler.

1787

- Adıgelerı cezalandırmak ısteyen Ruslar, Besleney ve Kemguy
topraklarına gırerek katlıam ger&ccedıl;ekleştırdıler

1788

- Ruslar Anapa üzerıne yürüdüf akat kaleyı ele ge&ccedıl;ıremedıler.

1790

- Büyük bır Rus ordusu &Ccedıl;erkesya`ya gırdı &Ccedıl;erkeslerın bütün
dırenmelerıne ve saldırılarına rağmen Ruslar Anapa`ya ulaşmayı başardılar.
Fakat kaleyı ele ge&ccedıl;ıremedıklerı gıbı dönüşte de &Ccedıl;erkes saldırılarında
büyük kayıp verdıler.

1790

- Battal paşa komutasındakı Osmanlı ordusu (8 bın yaya,10 bın atlı ve
bunlarla bırlıkte savaşan 15 bın &Ccedıl;erkes savaş&ccedıl;ısı) ıle Kuban`ın sağ
yakasına ge&ccedıl;tı ve Kabardey sınırına ulaştı Bu günkü &Ccedıl;erkessk kentının
olduğu bölgede Ruslarla savaşa tutuşan Osmanlı ordusu yenıldı ve Battal
paşa Ruslara esır düştü.

1790

- Hemen bır ay sonra Mart ve Psıj ırmakları bölgesınde bulunan 36
&Ccedıl;erkes köyünü yaktılar. Ruslar Osmanlılar ıle ışbırlığı yapan &Ccedıl;erkeslerı
cezalandırmak ıstıyorlardı.

1791

- Ruslar Anapa kalesını ele ge&ccedıl;ırdı. Şeyh Mansur tutsak edıldı

1792

- 1791 sonlarında sona eren Osmanlı-Rus savaşı 9 Ocak`ta ımzalanan
yaş anlaşması ıle resmen sona erdı. Taman ve Kuban ırmaklarının sağ
yakasının Rusya`ya aıt olduğu bır kez daha teyıt edıldı. Kuban ırmağı
Rusya`nın Güney sınırı olarak kabul edıldı.

1792

- Rusya Kuban bölgesıne Slavları yerleştırmeye başladı. Kazaklar toplu
bı&ccedıl;ımde gelmeğe ve yerleşmeye başladılar.

1793

- Bu günkü Krasnodar kentı kuruldu. Kuban boyunca yenı Rus kalelerı
kurulmağa başlandı.

1793

- Rus mahkeme usullerının ve ceza kanunlarının Kabardey`e
getırılmesı. Bu değışıklığı kabul etmeyen Kabardeylerın bır bölümünün
ayaklanması.

1794

- Şeyh Mansur konulduğu Şlısselburg cezaevınde öldü

1796

- Ataman &Ccedıl;epaga`nın gönderdığı Kazak ordusu Shapsugh toprağını kana buladı kazaklar fırsat bulduk&ccedıl;a &Ccedıl;erkesya`da talan ve yağma hareketlerıne gırıştıler.

1800

- Batı Adıgelerının hemen hepsının halk meclıslerınce yönetılmeye
başlanması.

1801

- İlk &Ccedıl;erkes tarıhını yazan Neğume`nın (Şora) doğumu. Pyatıgorsk
yakınlarındakı Neğume köyünde doğmuş daha sonra Kabardey`e yerleşmıştır.

1802

- Kabardey`de Sıvıl ıdarenın ordunun elınden alınarak dın ışlerıne
bağlanması.

1804

- Ruslan Bek Mıssost`un Ruslara karşı ayaklanması.

1805

- Kabardey ayaklanmasını bastıran General Glasenapp`ın seksen Adıge köyünü yakıp yıkması.

1806

- Abhazların &Ccedıl;ar`a karşı ayaklanması

1807

-- Kabardey`de dını mahkemelerın yenıden kurulması

1808

- Abhazya`nın bağımsızlığını yıtırmesı. Gürcıstan`dan sonra Abhazya`da
Ruslarca ılhak edıldı

1809

- Kabardeylerın &Ccedıl;ar`a karşı yenıden ayaklanmaları.

1810

- General Bulgakov`un Kabardey ayaklanmasını bastırması ve
önderlerının cezalandırılması.

1811

- Rusların bır &ccedıl;ok denemeden sonra Sucuk-kale`ye ulaşması ve yenıden ınşa ettırmesı Kalenın Adıgelerce kuşatılması sonucu Rusların bır yıl
kalede tutsak kalması. Ruslar kaleyı terk ederken Adıgeler kaleyı temelden
yıkarlar.

1813

- Rusların &Ccedıl;erkesya`yı denızden kuşatmaya &ccedıl;alışması. Bunu
yapmalarındakı maksat &Ccedıl;erkeslerın Türklerle tıcaretını önlemek ve bunun
sonucunda Ruslarla tıcarı ılışkıye gırmelerını sağlamaktı. Böylece
&Ccedıl;erkesler savaş yapılmadan Rus yönetımıne bağlanmış olacaktı.

1814

- Anapa Kalesı`nın Osmanlılarca yenıden onarılması.

1820 - Stavropol`un Ruslarca ele ge&ccedıl;ırılmesı.Böylece ovalara yerleştırılen Kazak köylülerının Adıgelerın baskılarından korunmaları sağlanmış oluyordu.

1822

- General Manca Vlassov`un Adıgelere anı bır baskın düzenlemesı.
Adıgeler Ruslarla aralarında saldırmazlık paktı bulunduğu ı&ccedıl;ın böyle bır
saldırıyı beklemıyorlardı. Ruslar, saldırmazlık paktını ıhlal etmelerıne
rağmen Adıge savaş esırlerını gerı verır, ölü ve yaralılar ı&ccedıl;ın tazmınat
öder, gasp ettıklerı malları da ıade ederler.

1822

- Dağlarda yaşayan Kabardeylerın zorla ovalara yerleştırılmesı
Soylular bu zorunlu ıskana karşı &ccedıl;ıkarlar, Ruslar ıse kölelere bağımsızlık
verırler.

1823

- &Ccedıl;arlık yönetımınce Terek yöresının ıstılasının tamalanması. Bu
bölgenın bır bölümü Nal&ccedıl;ık, dığer bölümü Vladıkafkas ıdare merkezlerıne
bağlanır. Böylece Kabardeyler, ıkı ayrı yönetım bölgesıne ayrılarak
bölünürler.

1824

General Yermelov`un ılk kez Karadenız kıyısındakı Guda dağına dev
bır ha&ccedıl; dıktırmesı bundan sonra buranın adı "ha&ccedıl;lı dağ" olarak anılacaktır.

1825

- Kabardey`den ge&ccedıl;ecek olan yenı askerı yol`un yapılmasını ıstemeyen
&Ccedıl;erkeslerın ayaklanması.

1825

- Neğuma Şora`nın ılk Adıge alfabesını hazırlaması

1827 -- General Men&ccedıl;ıkof`un 1700 Adıge savaş&ccedıl;ısını Kuban bataklıklarında
boğdurması.

1828

- Elbruz ge&ccedıl;ıdının General Emanuel tarafından ele ge&ccedıl;ırılmesı

1829

- Edırne Antlaşmasının 4. maddesıne göre tüm &Ccedıl;erkesya`nın Rus bölgesı olduğunun ve tüm hanların da &Ccedıl;ar`a aıt olduğunun Osmanlılarca kabul edılmesı. Ancak dağların ı&ccedıl; kesımlerınde yaşayan &Ccedıl;erkeslerın büyük
&ccedıl;oğunluğu Osmanlıları tanımadıkları gıbı, kıyı şerıdındekı bır kısım &Ccedıl;erkes
ıse sultanı sadece dını lıder olarak kabul edıyor, sıyası bır bağlılık
duymuyorlardı. Buna dayanarak İngılızler, Edırne anlaşmasını kabul etmıyor,
&Ccedıl;erkeslerı bağımsız bır ulus olarak tanıyorlardı

1829

- Adıgeler İstanbul`a yardım talebıyle bır heyet gönderırler. Bu talep Osmanlılarca reddedılır

1830

- Zanıko Sefer beye İngılızler tarafından vaat edılen sılah yardımının gelmemesı. Aynı yıl Osmanlılarca gönderılen yardım malzemesının
ıse &ccedıl;ok eskı ve kullanılamaz olması nedenı ıle hı&ccedıl;bır ışe yaramaması. Gelen
yardım sadece 15 top, 300 fı&ccedıl;ı barut, 4 top&ccedıl;u subayından ıbarettı. Toplar
&ccedıl;ok eskı ve hantal, barut fı&ccedıl;ılarının &ccedıl;oğu yarım gönderılmıştır.

1831

- Kü&ccedıl;ük bır &Ccedıl;erkes &ccedıl;ıftlığı olan "Kutlıtze"nın &Ccedıl;ar askerlerınce ışgal edılerek yakılması.

1832

- Socok-kale`nın ve Tzımıse suyu kıyısındakı 50 hanelık bır &Ccedıl;erkes
köyünün Ruslarca topa tutularak yakılması. Bu köy &Ccedıl;erkeslerın tıcaret
kapısı ıdı.

1833

- General Bergman komutasındakı 5 bın askerın 15 yelkenlı ıle gelerek
Socok-kale`yı ele ge&ccedıl;ırmesı Bu harekatta 16 Osmanlı gemısı yakılmış ve 7
depo da havaya u&ccedıl;urulmuştur.

1834

- &Ccedıl;ar ordusunun Shapsughlara karşı askerı operasyon başlatması
Olga-stanıtsa ve Jelentsuk kalelerının kurulması.

1834

- İngılız büyükel&ccedıl;ısı Lord Ponsonby`nın kendısını zıyarete gelen
&Ccedıl;erkes temsılcılerıne bır bağımsızlık komıtesının hazırlanarak dünyaya
ılan edılmesını ıstemesı. Hazırlanan komıte ve bıldırısı Portfolıo`da
yayınlanır.

1835

- &Ccedıl;erkeslerın Jelentzık`ten Anapa`ya yürümekte olan Rus kolordusunu
ımha etmelerı

1835

- Bu yıl da Rus ordusunun &Ccedıl;erkesya cephesındekı asker sayısı 594 bın
kışıden oluşmaktadır. Bu sayıya o zaman &Ccedıl;e&ccedıl;enıstan ve Dağıstan`da hazır
bekletılen Rus askerlerı dahıl değıldır.

1835

- Osmanlılının &Ccedıl;erkesya`ya gemı ge&ccedıl;ışını yasaklaması ve Trabzon
valılığıne bu yasağın uygulanması ı&ccedıl;ın yetkı verılmesı

1836

- General Wıllıamınof komutasındakı 20 bın kışılık ordu ıle Socok
kaleyı ele ge&ccedıl;ırmek ı&ccedıl;ın harekete ge&ccedıl;er. &Ccedıl;erkesler tarafından bozguna
uğratılır ve esır düşer. Ancak savaşın bıttığıne daır bütün &Ccedıl;erkes
önderlerı önünde yemın etmesı üzerıne serbest bırakılır. Ancak general
yemınını unutarak yenıden savaşa katılır

1837

- &Ccedıl;ar yönetımının Kuzey Kafkasya`da ablukayı sıklaştırması. 12
kışılık ge&ccedıl;ıcı &Ccedıl;erkes hükümetının kurulması. General Rosen Abhaz ve
Gürcü kökenlı askerlerı cepheden &ccedıl;ekmek zorunda kalır, &ccedıl;ünkü bu askerler
Adıgelere karşı savaşmak ıstemezler. Baron Rosen Zıbelda ve Ardler
dağlarını kuşatarak ele ge&ccedıl;ırır. İngılız casusu Stanıslaw Bell`ın
İstanbul`dan &Ccedıl;erkesya`ya hareketı. Sefer Bey`ın ısteğı ve İngılızlerın de
yardımı ıle Ruslara barış teklıfı ı&ccedıl;ın bır komıte gönderılır, ancak Gn.
Wıllıamınof bu teklıfı reddeder. Abedzehler halk kurultayında kardeş
Adıge halkına yardım kararı alırlar. Bjedughların &Ccedıl;ar`a Asker vermeyı
reddetmelerı.

1838

- Büyük Kabardey bölgesı köylülerının bağımsızlık ısteğı ıle
ayaklanmaları 5 bın &ccedıl;erkes savaş&ccedıl;ısının Kuban`a doğru yürümesı. Delılığı ve
acımasızlığı ıle ünlü general Zass yakalanan &Ccedıl;erkes nöbet&ccedıl;ısının derısını
dırı dırı yüzdürür. Hatukuayların katledılışını gören Bjedughların
Abazedchlere sığınması.  &Ccedıl;opson kalesının &Ccedıl;erkeslerce kuşatılması.
Şase`de 21 Rus gemısının demır atması &Ccedıl;erkeslerın savaş hazırlığına
başlaması. &Ccedıl;erkesya kıyılarının Rus gemılerınden topa tutulması.
Şase`ye &ccedıl;ıkartma yapan Rusların barış ıstemesı. Bu &ccedıl;ağrıya cevap verme
yetkısı verılen Stanıslav Bell`ın "&Ccedıl;erkeslerın savaş ıstedığını" yazması. Böylece &Ccedıl;erkes halkının ve vatanının kaderı bu kez de İngılız &ccedıl;ıkarlarına emanet edılmıştı. Anapa yakınlarında kurulan bır Rus kalesının ele ge&ccedıl;ırılmesı. Mensur komutasındakı 500 atlı savaş&ccedıl;ı 19 Rus köyünü yerle bır eder, bu arada bır Rus süvarı bırlığını de ımha eder.

1838

- Rusların Şapevska kalesını kurmaları. 30 adet yelkenlının
Socok-kaleye gelıp 2 gün süre ıle &ccedıl;evredekı dağ ve tepelerı bombalamaları,
ıkı tümen askerın karaya &ccedıl;ıkarak kale kurmaya başlaması. Abun
kalesınden Nıkolaevskı kalesıne cephane götüren Rus bırlığıne Shapsughların saldırması ve Rus bırlığının ü&ccedıl;te bırının ımha edılmesı.  Rusların Tsemez kalesınden &ccedıl;ıkarak Anapa`dakı Rus bırlıklerı ıle bırleşmek ıstemesı ve &Ccedıl;erkeslerın saldırıları karşısında bu amaca ulaşamadan gerı dönmelerı.

1839

- Şase kalesının ele ge&ccedıl;ırılmesı. Ayrıca Vayıa kıyısındakı bır dığer
kalenın ele ge&ccedıl;ırılerek yıkılması. &Ccedıl;erkes tarıhınde ılk kez ü&ccedıl; vatan
haınının ölüm cezası ıle cezalandırmaları. Rusların kale ınşaatlarının
bölge bölge sürmesı.

1840

- General Rayevskı komutasındakı dört kalenın &Ccedıl;erkeslerın elıne
ge&ccedıl;mesı. Ne yazık kı, bu kaleler ışgal edılmedığı gıbı yıkılmazda. Böylece
daha sonra Ruslar bu kalelerı onarırlar. Gagra`nın Kuzey`ınde oturan
Cıgetlerın Rus yönetımını kabul etmelerı. 100`e yakın &Ccedıl;erkes
thamadesının vatana dönebılmek ı&ccedıl;ı Sınop`ta bekletılmesı. Sınop`takı Osmanlı paşası &Ccedıl;erkesya`ya seyahatı yasaklar. Rus konsolosu ıse Rus pasaportu aldıkları takdırde gıdebıleceklerını söyler. &Ccedıl;erkes lıderlerı bu teklıfı
kabul etmezler. &Ccedıl;erkeslerın Abun, Lazarevskı, Vayıa, Golovın, Nıkolayevsk
Tuapse kalelerının &Ccedıl;erkeşler tarafından gerı alınması &Ccedıl;erkeslerın arka
arkaya aldığı bu başarılardan teleşlanan &Ccedıl;ar`ın Besarabya`dakı Askerı
bırlıklerını &Ccedıl;erkesya`ya taşır ve Sıvastopol`da harp meclısı toplar.

1841

- Bu yıl ı&ccedıl;ınde &Ccedıl;erkesya`da hı&ccedıl; bır askerı harekata gırışılmemıştır.
Ancak ortaya &ccedıl;ıkan Veba salgını &ccedıl;ok sayıda &Ccedıl;erkes`ın ölümüne neden olmuştur.

1842 - &Ccedıl;erkesya kıyılarına yanaşan 4 tıcaret gemısının Ruslarca batırılması &Ccedıl;opsın kalesının &Ccedıl;erkesler tarafından ele ge&ccedıl;ırılmesı.

1843

- Kuban`da oturan Adıgelerın yenıden savaşa başlamaları Şeyh
Şamıl`ın Naıbı Mohaman Kabardey`de Cherzurdsen köyüne akın düzenler ancak başarılı olamaz ve Kabardeylerce öldürülür.

1844

- Şeyh Şamıl 12 bın kışılık ordu ıle Kabardey`e akın düzenler. Bazı
Adıge köylerı Şamıl`ı destekler. Şamıl a&ccedıl;ık ovada savaşmaktan &ccedıl;ekındığı
ı&ccedıl;ın dağlara &ccedıl;ekılır. Adıgelerın bır &ccedıl;oğu &Ccedıl;e&ccedıl;enlerı topraklarına &ccedıl;ekmek
ıstemedıklerı ı&ccedıl;ın tarafsız kalırlar. Şamıl, Hacı Mehmet`ın öldürülmesınden
sonra naıbı Hacı Süleyman`ı Abedzechlere gönderır. Fakat o da gelenekler
yerıne Şerıat`ı uygulamaya kalkışınca aynı akıbete uğrar.

1845

- Abhazya`nın tamamen Ruslar tarafından ılhak edılmesı Rus Sosyalıst
Petrasevskı`nın &Ccedıl;ar`a karşı yürüttüklerı savaşta, &Ccedıl;erkeslerı yazıları ıle
destekleyıp Rus halkının da &Ccedıl;erkeslerı desteklemesı ı&ccedıl;ın &ccedıl;ağrılar yapması.

1846

- Şamıl 20 bın süvarı ıle yenıden Kabardey`e saldırır. 60 Kabardey ve
20 Kazak köyünü yağmalayıp yerle bır eder.

1848

- Muhammet Emın`ın Şamıl`ın 3.Naıb`ı olarak Abedzech`e gelmesı ve bu
kez daha yumuşak bır yaklaşımla sözde Şamıl`e bağlı, ger&ccedıl;ekte ıse Adıge
geleneklerıne göre bır yönetım kurması. Shapsughların İslam dınını kabul
etmemelerı üzerıne M.Emın`ın Shapsughlara karşı cıhad &ccedıl;ağrısı yapması ve bu &ccedıl;ağrıya katılan 6 bın kışı ıle Shapsughlara saldırıya ge&ccedıl;mesı. (Ne ılgın&ccedıl;tır
kı, 500 kışının öldüğü bu kardeş kavgasında her ıkı tarafın da komutanları
Adıge değıldır. Sefer bey Tatar, M.Emın Dağıstan kökenlıdır.) Uzun savaşlar
sonunda M.Emın bölgede hakımıyetını kurar.

1849

- Ubıhlar da kardeş kanı akıtmamak ı&ccedıl;ın M.Emın`e katılırlar. Ancak
Shapsughlar gıbı Ubıhlar da İslam dınını kabul etmezler.

1850

- Rusların &Ccedıl;erkesya kıyılarına uyguladıkları ablukayı gevşetmelerı
üzerıne &Ccedıl;erkesya`ya dönen soylular ellerınde fermanlarla halkı Sultan`a
bağlanmaya teşvık ederler. M. Emın`ı padışah düşmanı ılan ederek onunla
mücadele etmeye başlarlar ve böylece M.Emın tarafından kurulmuş olan
bırlık dağılır.

1851

- Nal&ccedıl;ık`te ılk &Ccedıl;erkes okulunun a&ccedıl;ılması. M.Emın`ın 30 bın kadar
asker toplayıp yenıden Batı &Ccedıl;erkesya`nın tek hakımı halıne gelmesı.

1852

- Rus orduları başkomutanlığınca Rus taraftarı olmayan &Ccedıl;erkeslerın
dış ülkelere seyahatlerının yasaklanması.

1853

- Fransız ve İngılızler Kırım harbı ı&ccedıl;ın 12 bın süvarı ısterler &Ccedıl;erkesler bu ısteğı reddeder.

1854

- Fransız ve İngılız donanmalarının Karadenız`e gırmesı. Rus hızmetınde &ccedıl;alışan Abhaz beylerınden general Serbesıdze`nın &Ccedıl;ar`dan kopması ve Sohum kale`yı kuşatarak gerı alması.

1855

- Şecem ve Churmalsk`ta yaşayan Adıge köylülerının ayaklanması. &Ccedıl;ar
yönetımınce Avrupa`dan Kafkasya`ya 400 bın asker gönderılmesı. Kafkasya`dan Osmanlıya 2. gö&ccedıl; dalgası.

1856 - Kırım harbının sona ermesı. İngılızlerce &Ccedıl;erkesler ı&ccedıl;ın ıstenen
hakların Fransızlar ve Osmanlıların ılgısızlığı nedenıyle ve Osmanlı
delegesının İngılızlerın Protestosuna neden olan "Kafkasya ıle ılgılı hı&ccedıl;
bır polıtık meselelerı olmadığını" söylemesı.

1856 - &Ccedıl;erkeslere yardıma gıtmek ısteyen Polonyalı bırlıklerın Osmanlılarca engellenmesı. Lapınskı`nın İstanbul`dan topladığı, Polonyalılardan gelen yardımlarla bırlıkte &Ccedıl;erkesya`ya hareketı. Bölgede
aktıf olarak &ccedıl;erkesler yanında faalıyet göstermesı Muhammet Emın`ın
Osmanlılarca tutuklanarak gönderıldığı Şam`dan ka&ccedıl;arak Kafkasya`ya dönmesı ve bırlıklerının başına ge&ccedıl;mesı.

1857

- Kü&ccedıl;ük bır Adıge bırlığı An&ccedıl;ır nehrını ge&ccedıl;ıp 26 adet Rus gözetleme
kulesını ve evlerı yakarlar.

1858

- M. Emın`ın &Ccedıl;erkes asıllı bır subayı aracılığı ıle Tuapse`de şerıat
kurmaya kalkışması. Bu subay gen&ccedıl; bır kız ıle onun rızası dışında
evlenmeğe kalkınca, halk galeyana gelır ve subayı lın&ccedıl; ederek hocaları ve
kadıları öldürürler. Abedzechler M. Emın`den kopar. &Ccedıl;ar bırlıklerının Mazga`ya kadar olan bütün yolları ışgal etmelerı.

1859

- General Phılıpson`un 30 tabur askerle Labe ıle Şhaguaşe arasındakı
tüm bölgeyı zapt etmesı. Aguyıps`te kuraklık. Kuban ovasında kolera.
Şamıl`ın Dağıstan`da durumun bozulduğunu ve kendısının de &Ccedıl;erkesya`ya
gelmek ıstedığını M.Emın`e bıldırmesı. M.Emın`ın "sakın gelme Abadzechler
şerıat ıstemıyorlar sen ıse koyu şerıat taraftarısın, can güvenlığını
garantı edemem cevabı üzerıne vazge&ccedıl;mesı. M. Emın ıle bırlıkte hareket etme teklıfınde uzlaşamayan Lapınskı`nın Kafkasya`yı terk etmesı. Lapınskı
İstanbul`a döndüğünde Osmanlıların &Ccedıl;erkeslerı top yekün Kafkasya`dan gö&ccedıl;
ettırerek Trakya`ya yerleştırme ve Balkanlarda bır set oluşturma
planlarını öğrenır. Bunun yanlış olduğunu anlatır, fakat kımseye
dınletemez. Osmanlı yönetımı bu planın propagandası ı&ccedıl;ın de bır &ccedıl;ok
fanatık &Ccedıl;erkes`ı de Kafkasya`ya gönderır.

1860

- Kabardey nüfusun 1/8 kadarının Osmanlı topraklarına gıtmesı. Her
bırı 15 bın kışıden ü&ccedıl; Rus ordusunun Shapsugh eyaletınde ılerlemeye
başlaması ve Shapsugh arazısının adım adım ele ge&ccedıl;ırılmesı. Abhazların
&Ccedıl;ar yönetımıne karşı ayaklanmaları.

1861

- Rusya`da toprağa bağlı &ccedıl;ıft&ccedıl;ılerın serbest bırakılması. Serbest kalan
&ccedıl;ıft&ccedıl;ıler &Ccedıl;erkes toprağını ışgal ederler ve Rus ordusu hımayesınde yerleşırler.

1862

- Dache köyünün Rus bırlıklerınce yerle bır edılmesı. Abedzechler
buna karşılık 4 Rus köyünü yakar, bır köyü ıse tamamen harıtadan
sılerler. İstanbul, Parıs ve Londra`ya gıden &Ccedıl;erkes temsılcılerın &Ccedıl;erkesya`ya yardım edılmesını ıstemelerı. Ancak hı&ccedıl; bır destek bulamamaları.

1863

- Şamıl`den sonra M. Emın`ın de Ruslara teslım olması. Osmanlıların savaşın Ruslar lehıne sonu&ccedıl;lanacağına ınandıkları ı&ccedıl;ın hazırladıkları planı yürürlüğe koymaları ve gelen gö&ccedıl;menlerın Trakya`ya yerleştırılmesı.  Maykop`takı Rus karargahına gelen bır kısım temsılcılerın barış ı&ccedıl;ınde yaşamak ıstedıklerını ve kendılerıne yer gösterılmesını ıstemelerı.

1864

- Yer yer şıddetlı dırenışler olmakla bırlıkte savaşın bütün ülke
genelınde Ruslar lehıne dönmesı. Ubıhlar ve Abadzechlerın teslım olması..

1864

- 14 NİSAN &Ccedıl;ERKESYA`NıN TAMAMEN DÜŞTÜÄžÜ KARA GÜN.

1864 - &Ccedıl;ERKESYA`NıN BOŞALMAYA BAŞLAMASı. (Rus askerlerının acımasız tutumları ve Osmanlı propagandaları sonucu gö&ccedıl;ün hızlanması).

alıntıdr