TEŞEKKÜRLER
Ekrem DÃœZCAN
Necat DÃœZCAN
Betül DEMİRCİOĞLU
Fatih TOKOZ
Mustafa ÅžAHÄ°N
Dursun KUZUCU
Erdem ÅžAHÄ°N
Ä°brahim PEHLÄ°VAN
Yasin KUZUCU
Seyfullah AKKAYA
Abdurrahim DÃœZCAN
Nevzat ÅžAHÄ°N
Ä°smail ÅžAHÄ°N
Janberk ARIKAN
Nurettin ÅžAHÄ°NKAYA
Ä°brahim KUZUCU
Kenan ÅžAHÄ°N
Ferhat Taşlıçukur
Kenan TUNÇ
Aziz Åžener
Bekir PARLAK
Tercan KESKÄ°N
Cengiz ÅžAHÄ°N
Ferhat AKDEMÄ°R
Naim YILMAZ

ÜNLÜ ÇERKEZLER

UNUTMADIK
SALÄ°M -HAYRÄ°YE DÃœZEN
HAŞİM DÜZENLİ
RÜŞTÜ ŞAHİN
ÖZCAN ŞAHİN
Recep Parlak
Bayram KAYNAR
FATMA ALTUN
HACI MIRZA ALTUN
ZEKÄ°YE ALTUN
SABÄ°T ÅžAHÄ°N
ŞABAN ÖNCÜL
HACI NÄ°HAT ÅžAHÄ°N
FAHRETTÄ°N ÅžAHÄ°N
MIRZA ÅžAHÄ°NKAYA
FAÄ°K ÅžAHÄ°N
YAŞAR ÖZBOZKURT
SEFER MADEN
HÄ°CRETHAN MADEN
MEHMET ÅžAHÄ°N
AHMET YILMAZ
DEVLET ÅžAHÄ°N
EMÄ°NE ÅžAHÄ°N
SAMÄ° KAYNAR
RECEP DÃœZCAN
ZÄ°YA DÃœZCAN
HACI HAMÄ°T KUZUCU
HANÄ°FE KUZUCU
NURÄ°YE KUZUCU/BABUH
HACI OSMAN KUZUCU/DIDIM
EKREM KUZUCU
AHMET PEKTAÅž
Ä°BRAHÄ°M PEKTAÅž/POOT
MEVLÃœT KUZUCU/ABECÃœK
ÅžEVKET TAYMAZ
YAÅžAR KUZUCU
DURÄ°YE TAYMAZ/KUZUCU
Gazibey YILMAZ
Mırza YILMAZ
Enver YILMAZ
Arslan YILMAZ
Ãœzeyir YILMAZ
Dışenour YILMAZ
Niyazi YILMAZ
Nihat YILMAZ
Osman Ä°ZCÄ°
Hacıhan İZCİ
Zabit Ä°ZCÄ°
Hacı Ömer İZCİ
Nazım DOĞAN
DıgheNeuh Melek YILMAZ
HAMİT ÇAM
dursun özboskurt
GAZi KUZUCU 20.01.2011
GAZÄ° KUZUCU
niyazi maden
murat pehlivan
KAŞİF ŞAHİN
NEDÄ°M ÅžAHÄ°N
çurey tahir keskin
çurey mahir keskin
çurey rasim keskin
SEFER ÅžEN
MAMUK MADEN
ESRA ÅžAHÄ°N
Fuat KESKÄ°N - 11.02.20
ASAF SARACOGLU
ÜmmüGülsüm
CAHÄ°T ÅžAHÄ°NKAYA
HAYDAR ÅžAHÄ°NKAYA
YaÅŸar Maden
MIRZA TEKBAS
cemal öztürk
seher ÅžAHÄ°N
Curey Mirza Keskin
Curey Hilmi Keskin
FUAT ÅžAHÄ°N
ALÄ° FÄ°DAN
SALÄ°ME PEKTAÅž
KURTÇA PEKTAŞ
TAHSÄ°N PEKTAÅž
ZAHÄ°DDÄ°N KAVALCI
CENNETHAN PEKTAÅž
RAZÄ°YE KAVALCI
ASLAN PEKTAÅž
NACÄ°YE ÅžAHÄ°N
KAŞİF ŞAHİN
CELÄ°L ÅžAHÄ°N
Hayrettin Ä°NCÄ°
NAZIM PEHLÄ°VAN ,NAZIM
Nuh ÖZTÜRK
KURTÇA ÖZTÜRK
CEMAL ÖZTÜRK
Naciye Öztürk
NACİYE ÖZTÜRK
ASLI MADEN
KEMAL MADEN
EKREM MADEN
HAYRÄ°YE KARABULUT
MÄ°NEVER MADEN
Zahit KAVALCI/05.01.199
fatma zule nart
Celal ALTUN
Naciye ÖZTÜRK
NEÅžET KESKÄ°N
Ali ÅžENER
ALÄ° ÅžENER
NAZMÄ°YE ÅžENER
RIZA ÅžENER
CEMÄ°L ÅžAHÄ°N
İzzet ÇAM
cahit fidan
AHMET FÄ°DAN
ALÄ° FÄ°DAN
HASAN FÄ°DAN
osman,hasan fidan.
hanife sarıer.
sabri,nuri sarıer.
BÄ°BAK TABURHAN
BÄ°BAKahmet,paÅŸahan
HurÅŸit MADEN
yasar ertürk
SÜLEYMAN TUNÇ
SÜLEYMAN TUNÇ
SELAHATTÄ°N ÅžAHÄ°NKAYA
MIRZA ÅžAHÄ°NKAYA
MIRZA ÅžAHÄ°NKAYA
CAHÄ°T ÅžAHÄ°NKAYA
Ä°BRAHÄ°M PEHLÄ°VAN
CAFER PEHLÄ°VAN
HALÄ°L ÅžAHÄ°N
NEŞE ÖZTÜRK
ZABIT MADEN
Çurey Neşet Keskin
Ä°SMET ÅžENER
Mahir MADEN
ZÄ°YA BULAT
Ä°ZZET KESKÄ°N
DURSUN ATEÅž
RAZÄ°YE ATEÅž
DANÄ°Åž ATEÅž
OSMAN FÄ°DAN
ÅžERÄ°FE FÄ°DAN
NURÄ° SARIER
NAZİFE ÖZDEDE
AHMET ÖZTÜRK
CAHİT ÖZTÜRK
MUZAFFER ÖZTÜRK
SAYGIN GENÇAY
DURSUN TEMÃœRCÄ°
kutçakaynar
BAHRİYE ÇEVİK
CEMAL ÖZTÜRK
KURTCA ÖZTÜRK
NACİYE ÖZTÜRK
mehmet ateÅŸ
HÄ°KMET ATEÅž
NECATÄ° ATEÅž
RUÅžEN ÅžAHÄ°N
GÃœLFÄ°YE ÅžAHÄ°N
Çurey Asım Keskin
Cemile Ä°ZCÄ°
Abbas ÅžAHÄ°N
Cemile KARPUZ 04.02.201
Rasim KESKÄ°N
Mazhar DURMAZ
Müslimet DOĞAN
Celal DOÄžAN
Adnan KAYNAR
Nazım DOĞAN
Osman DOÄžAN
GÃœLÄ°ZAR ÅžENER
Tahir Keskin
MAHÄ°R MADEN
koray korkmaz
ALÄ° BOZKURT
KAMÄ°L BOZKURT
SAHÄ°M ÅžAHÄ°N
SElamın Aleyküm TAvş
recep kaynar
Özcan Doğan
SADÄ°YE DÃœZENLÄ° KAÄžI
ilhan ÅŸener
erhan sener
Fatih OÄžUZ
HALÄ°T TÃœRK
ilhami bozkurt
Neziha Aksu
Osman AKSU
Kamil AKSU
ERHAN ÅžENER
KEMAL MADEN
HANÄ°FE MADEN
CEMÄ°LE KARPUZ
RECEP KAYNAR
selin gizemm
selin gizemm
hilal cansu
MURAT PEHLÄ°VAN
NAZIM PEHLÄ°VAN
MECÄ°T PEHLÄ°VAN
MUZAFFER PEHLÄ°VAN
Åžaban KARPUZ - 1977
Makbule KARPUZ
MUZAFFER MADEN
murat tunç
HASAN SÃœNEL
ENVER APAYDIN
HAMÄ°T MAMUH
KAMÄ°L DÃœZENLÄ°
ORHAN DÃœZENLÄ°
Zahit Kavalcı
Hıdır YILDIRIM
erdal ÅŸahin
çürey zülfiye keskin
çürey zülfiye keskin
HAYRETTÄ°N ÅžAHÄ°N
Nurettin ALTUN
mırza maden
mırza maden
HASÄ°BE MADEN
Ä°SMET MADEN
Neriman TÃœRKOÄžLU
Metin ÅžAHÄ°NKAYA
Faruk ÅžAHÄ°NKAYA
Fehmi ÅžAHÄ°NKAYA
NÄ°YAZÄ° BÄ°LÄ°CÄ°
Zahittin Kavalcı
Kurtça KAYNAR
Adeviye KAYNAR
çürey Altan KESKİN
HANÄ°FE MADEN
ZARÄ°FE MADEN
ibrahim-cennethan pehli
Selahattin ATEÅž
SABÄ°T ÅžAHÄ°N
HACI NÄ°HAT ÅžAHÄ°N
NAHÄ°DE ÅžAHÄ°N
ÖZCAN ŞAHİN
FAHRETTÄ°N ÅžAHÄ°N
ömer pehlivan
murat pehlivan
MAMUK BEY
KEMAL ÅžAHÄ°N
RUMÄ°YE KUZUCU 14.02.20
Cihat KESKÄ°N 18/082015
AYHAN KESKÄ°N
Cemil Akdemir


KISA MESAJ
“Köyümüzle ilgili haberlerin ve duyuruların cep telefonunuza ücretsiz olarak kısa mesaj gönderilmesi için lütfen Adınızı – Soyadınız aşağıdaki forma yazarak gönderiniz. Ayrıcı cep numarasını bildiğiniz tüm akrabalarınızı ekleyebilirsiniz”
Adı Soyadı
Cep Telefonu

Tavşandağı FM

ANKET
Birinci derece akrabanız olmayan köylüleriniz ile en son ne zaman görüştünüz?\"





Adige Cumhuriyeti


ADIGEY CUMHURÄ°YETÄ°

Resmi Dil              : Rusça, Adigece
BaÅŸkent                :  Maykop
CumhurbaÅŸkanı  :  Aslan Tkhakushinov
Yüzölçümü           :  7.600 km2
Nüfus                     :  447 109
Din                          : Müslüman, Hristiyan

http://www.kafkasevi.com/uploads/adigebayragi.jpgCUMHURÄ°YETÄ°N YAKIN TARÄ°HÄ°

"Adıge Özerk Oblastı", 27 Temmuz 1922`de Rusya SFSC`ne baÄŸlı olarak kuruldu, ilk adı "Çerkes(Adıgey)" idi.

24 AÄŸustos 1922`de Adıgey (Çerkes), 13 AÄŸustos 1928`de de Adıgey Özerk Oblastı adını aldı.

Ä°lk kuruluÅŸunda yüzölçümü 2.660 km.kare, nüfusu 113.5 bin kadardı.

Bu nüfusun % 44.8`i Adıge (50.821), % 25.6`sı Rus (29.102), yönetim merkezi de, oblast sınırları dışındaki Krasnodar kentinde idi.

1936`da AÖO`nın toprakları geniÅŸletildi, yönetim merkezi de Maykop`a taşındı. Ama, geniÅŸleme ve Stalin`in Rusları ulusal bölgelere yerleÅŸtirme politikaları sonucu, Adıge oranı da % 20`ler düzeyine düÅŸtü, Rus oranı ise 1979`a deÄŸin % 70`ler düzeyinde seyretti (1939`da % 71.1;1970`de % 71.7).

Daha sonra Adıge sayısı ve oranı yükselmeye, Ruslarınki ise düÅŸmeye baÅŸladı.

Ekim 1990`da egemenlik kararı alarak cumhuriyet ilan eden AÖO, 3 Temmuz 1991`de Adıgey ÖSSC statüsüyle Rus Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti (RSFSC) devlet yapısı içine alındı ve Aralık 1991`de statüsü yükseltilerek Cumhuriyeti oldu. Rusya Federasyonu`nun oluÅŸturan federal cumhuriyetlerden biridir.

 

(1880`lerde Orta Laba boyundan, Karadeniz kıyısındaki eski yerlerine dönebilen Adıgeler için de 23 Eylül 1924`te Tuapse merkezli Åžapsığ Ulusal Rayonu (ilçe) kuruldu, ama Åžapsığ rayonu, 20 yıl sonra, 24 Mayıs 1945`te kaldırıldı. Rusya yönetimi, 55 yıl boyunca baskı altında tutulan ve yöresel-toplumsal özerklikleri geri verilmeyen Åžapsığları,1999`da bir tür "koruma altına" aldı ve onlara kısıtlı haklar ve küçük bir "yerli toplumu statüsü" verdi.)

 

http://www.kafkasevi.com/uploads/adigeydevletamblemi.jpgYÖNETÄ°M

Adıgey Cumhuriyeti`nde, Adıge ve Rus dilli nüfusun siyasal temsil eÅŸitliÄŸi ilkesine (paritet) dayanan yarı BaÅŸkanlık sistemi yürürlüktedir. Yasama organı olan AC Devlet Parlamentosu - Khase iki kanatlı ve toplam 54 üyelidir: Khase, Maykop ve Adıgeysk kentsel alanları ile birlikte, 9 rayonun her birinin üçer üye ile temsil edildiÄŸi ve daha çok Adıgece konuÅŸan üyelerin seçildiÄŸi 27 üyeli bir (üst) kanat; rayonların nüfuslarına göre temsil edildiÄŸi ve daha çok Rusça konuÅŸan üyelerden oluÅŸan 27 üyeli ikinci bir kanattan oluÅŸur. (Alt kanat ya da temsilciler meclisi). Böylece çoÄŸunluktaki Rus ve azınlıktaki Adıge nüfusun siyasal temsil eÅŸitliÄŸi korunur.

Adige Cumhuriyeti Devlet BaÅŸkanı 5 yıl görevde kalır, daha önce seçilmek için Adigece ile Rusça`yı,ikisini birlikte bilme koÅŸulu aranırken, daha sonra, Adige Cumhuriyeti Anayasası`nda yapılan bir deÄŸiÅŸiklikle, sadece Rusça bilmek yeterli sayılmıştır. Ardından Rusya Fedarasyonu`nda yapılan baÅŸka bir yasal deÄŸiÅŸiklikle, RF Devlet BaÅŸkanına,bir prosedüre göre devlet baÅŸkanını atama yetkisi verilmiÅŸtir. Nitekim,daha önce Aslan Carım ve Hazret Sovmen seçimle iÅŸ başına gelmiÅŸlerdir. Ama 13 Ocak 2007 `de görev süresi sona eren Hazret Sovmen`in yerine, A.ThakuÅŸinov, RF Devlet BaÅŸkanı Vladimir Putin tarafından atanmış ve bu atama kararı AC Devlet Parlamentosu-Khase tarafından da onanarak, 13.01.2007 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüÄŸe girmiÅŸ ve böylece Maykop Devlet Teknoloji Üniversitesi rektörlüÄŸünden gelen Prof.Dr.A.Thak`uşın, Adigey Cumhuriyeti `nin atanmış Devlet BaÅŸkanı olarak göreve baÅŸlamıştır.

Bakanlar Kurulu, Parlamento dışından Devlet BaÅŸkanı tarafından atanmakta ve görevden alınabilmektedir. Atamanın yürürlüÄŸe girmesi için Khase onayı da zorunludur.

Yerel idari birimler ve belediye kuruluÅŸları da BaÅŸkan`a ve Khase`ye, görev alanları dahilinde baÄŸlıdır. Yargı, yüksek (Adalet Divanı) ve alt kademe mahkemelerden oluÅŸur .

 

Bakanlar Kurulu

Bakanlar Kurulu, Parlamento dışından Devlet BaÅŸkanı tarafından atanmakta ve görevden alınabilmektedir. Atamanın yürürlüÄŸe girmesi için Khase onayı da zorunludur. BaÅŸbakan Vladimir Samojenkov baÅŸkanlığında yeni Bakanlar Kurulu oluÅŸturulmuÅŸtur .

Yerel idari birimler ve belediye kuruluÅŸları da BaÅŸkan`a ve Khase`ye, görev alanları dahilinde baÄŸlıdır. Yargı, yüksek (Adalet Divanı) ve alt kademe mahkemelerden oluÅŸur .

 

 

ADIGEY DEVLET YÖNETÄ°MÄ°

 

CumhurbaÅŸkanı                          : Aslançeri ThakuÅŸinov

Cumhurbaşkanı Genel Sekreteri: Yegor Goryaynov

Parlamento-Xase BaÅŸkanı          : Hacibiyekov Ruslan Gissoviç

Parlamento BaÅŸkan Yrd.            :  Ä°vanov Anatoli Georgeviç

 

BaÅŸbakan                                    : Samajenkov Vladimir Mihayloviç

Ä°çiÅŸleri Bakanı                            : Smirnov Vasiliy Mihayloviç

Kültür Bakanı                             : Tletseri Adam Zaçeriyeviç

EÄŸitim ve Bilim Bakanı              : Ramazan Bedanokov

SaÄŸlık Bakanı                             : Muhammed Borsov

Tarım ve KöyiÅŸleri Bakanı         : Petrov Yuri Nikolayeviç

Maliye Bakanı                            : Dolev Devletbiy Zaçeriyeviç

Çalışma ve Sosyal Güv. Bakanı : DoroÅŸenko Svetlana Vasiliyevna

Ekonomi ve Ticaret Bakanı        : Matıjev Aslan Kadırbeçeviç

Bayındırlık ve Ä°skan Bakanı       : Kartamışev Valeri Nikolayeviç

Hazine Arazileri Dev. Kom. BÅŸk: Nikolay Gonçarov

Spor ve Beden EÄŸt. Dev. Kom. BÅŸk: Murat Hasanov

Turizm Dev. Kom. BÅŸk.              : Vladimir Petrov

 

İDARİ BİRİMLER ve YERLEŞİM

Adigey, Maykop ve Adıgeysk kentsel alanlarıyla, yedi rayon birimine ayrılır.

Adıge köyleri de bulunan Tahtamukay , Tevçejsk, Krasnogvardeysk , Åžogenovski ve KoÅŸehablski ile ağırlıklı Rus nüfuslu Giaginski ve Maykopski rayonları.

Kentsel alan ve rayonlar, kendi içlerinde okrug (bucak) denilen daha küçük idari birimlere ayrılırlar. Bütün bu birimlerin kendi yerel meclis ve yürütme komiteleri (idare) bulunur.

 

NÜFUS

Nüfus toplamı:447.109 (2002)

 

Kentli:234.900 (% 52.5)

Köylü:212.209 (% 47.5)

 

Erkek:208.109 (% 46.5)

Kadın:239.090 (% 53.5)

 

ADIGEY Cumhuriyeti Nüfus BileÅŸimi (2002)

Milliyetler

   Nüfus

 Oran (%)

 

Adıge

 108.115

       24.20

Azeri

      1.399

         0.31

Ermeni

    15.268

         3.42

Belerus

      1.934

         0.43

Grek

      1.726

         0.37

Kürt

      3.631

         0.81

Çeçen

      1.122

         0.25

Alman

      1.204

         0.27

Rus

 288.280 

       64.48

Tatar

      2.904

         0.65

Ukraynalı

      9.091

         2.03

DiÄŸer

    12.435

         2.78

TOPLAM

 447.109

     100.00

Not: Nüfusu 1000`in altında olanlar "diÄŸer" hanesine dahil edildi.

 

http://www.kafkasevi.com/uploads/adigeu-5.jpgAdıgelere Stalin döneminde, çalışma kamplarına sürülme, hapis ve idamlar biçiminde terör uygulandı. Özellikle Ä°kinci Dünya Savaşı sırasında savaÅŸ ve Almanlara karşı sürdürülen partizan direniÅŸleri sonucu yetiÅŸkin Adıge erkek nüfusunun çoÄŸu (15 binden çok Adıge) yok oldu ve uzun bir süre toparlanılamadı. Almanlara karşı savaÅŸta, eski Sovyetler BirliÄŸi içinde, koca cumhuriyet ve krayları da aÅŸarak, nüfusuna göre en fazla ÅŸehit veren ve en çok da Sovyetler BirliÄŸi Kahramanı çıkaran bölge, küçücük Adigey`dir, Adigelerdir.

1990`larda tarım ürünleri gelirinin, reel olarak da düÅŸmesi ve devlet sübvansiyonlarının kesilmesi sonucu, sanayide de genel bir durgunluk, bazı fabrikaların kapanması ve iÅŸsizlik süreci yaÅŸanmış, 1989-2003 yılları arasında 123.900 kiÅŸi iÅŸ aramak üzere Adigey dışına göç etmiÅŸ, devletçe yeni yapılan ve boÅŸalan devlet konutlarına yerleÅŸtirilmek biçiminde desteklenen, çoÄŸu emekli ve Adıge kökenli olmayan 155.400 kiÅŸi getirilerek, Maykop kenti ve Tahtamukay rayonu baÅŸta olmak üzere Adigey`e yerleÅŸtirilmiÅŸ, böylece AC`de büyük bir Rus nüfus çöküÅŸü ya da Adıge nüfusunun AC`nin geleceÄŸini belirleyici bir orana ulaÅŸması önlenmiÅŸtir.

 

http://www.kafkasevi.com/uploads/adigecocuklari.jpgDÄ°L

Kuzeybatı Kafkas ya da Abhaz-Adıge dillerinden biri olan Adıgece,doÄŸu (daÄŸ) ve batı (ova) biçiminde iki kola ayrılmaktadır:

DoÄŸu kolu "Kabartay" adını taşır ve dört lehçeye ayrılır:

1.Asıl Kabartay (Baksan),

2.Mozdok Kabartay (Kuzey Osetya`da ve Stavropol Krayda yaşayan Ortodoks Hıristiyan Kabartaylar tarafından konuşulur),

3.Besleney (Karaçay-Çerkesya ve Krasnodar krayında toplam 4 köyde konuÅŸulur) ve

4.Kuban Kabartay (Adıgey`de 4 köyde konuÅŸulur)

edebiyat dili olanı asıl Kabartay lehçesinden (Baksan aÄŸzı) geliÅŸtirilmiÅŸ olup Kabartay-Balkarya ve Karaçay-Çerkesya`daki resmi dillerdendir. Asıl Kabartay lehçesinin, Baksan aÄŸzı (Baksan Irmağı boyunda konuÅŸulur) dışında üç aÄŸzı daha bulunur:

1.Terek ağzı (Terek Irmağı boyunda konuşulur),

2.Malka ağzı (Malka Irmağı boyunda konuşulur) ve

3.Kuban-Zelençuk aÄŸzı (Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti`nde konuÅŸulur).

2002`de RF`deki toplam Kabartay sayısı 519.958`i "asıl Kabartay" ve 60.517`si de Kabartayca konuÅŸan "Çerkes" olmak üzere 580.475 idi.

 

Adıge dili ve Adıgecede eğitim durumu

Batı kolu "Adıgece" (Adıgabze) ya da eski deyimiyle "K`yah" dili adını taşır, kendi içinde kıyı ve bozkır lehçeleri biçiminde iki ayrı öbeÄŸe ayrılır.Kıyı öbeÄŸini oluÅŸturan Åžapsığ ve kısmen Hak`uç (Kirova köyünde konuÅŸulur) lehçeleri ile daha doÄŸuda iç bölgelerde konuÅŸulan bozkır lehçelerinden BjeduÄŸ,K`emguy ve Abadzeh (Hakurınehabl ve 1999`da Kosova`dan dönenlerce kurulan Mafehable köylerinde konuÅŸulur) lehçeleri halen konuÅŸulmakta olup, resmi Adıge (edebiyat) dili "K`emguy" lehçesinden geliÅŸtirilmiÅŸtir.

Kafkasya`da artık konuÅŸulmayan birçok Adıge lehçesi ise (Natuhay, Hatukay, MahoÅŸ, Vıbıh Adıgecesi, Barakay, vb) halen Diaspora`da konuÅŸulmaktadır.

Adıgece, bir eÄŸitim dili olduÄŸu Adıgey dışında, Krasnodar krayındaki ve Ä°srail`deki Adıgelerin devam ettiÄŸi devlet okullarında da bir seçmeli ders olarak devletçe okutulmakta; ayrıca Ürdün`de de bir özel okulda (Emir Hamza Okulu) seçmeli bir ders durumundadır. 2002`de RF`de, Åžapsığ nüfus (12 bin kadar) dışında, Adıge sayısı 131.769 idi; buna raÄŸmen, Adıge dili, Maykop ve Soçi`deki (Lazarevsk) ilgili fakülte ve kurumlarda akademik ya da Adıgece dersi öÄŸretmenlerini yetiÅŸtirme amaçlı olarak iÅŸlenmektedir. Adıgece, Kafkasya dışında Türkiye, Irak, Suriye, Ürdün, Ä°srail, Lübnan, Mısır, Libya, AB ülkeleri (Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika, Avusturya, Bulgaristan, vb),Ä°sviçre, ABD (New Jersey, NewYork, California), Kanada, Avustralya`da ve toplam 40 kadar ülkeye dağılmış topluluklar arasında da konuÅŸulmaktadır.

 

http://www.kafkasevi.com/uploads/maykopcamii.jpgEKONOMÄ°

DaÄŸlık güney bölümü dışında toprağın tamamına yakını tarıma elveriÅŸlidir. AC`nin verimli tarım toprağı ve zengin ormanları (% 40) vardır, sulama yapılır, mısır, buÄŸday, ayçiçeÄŸi, ÅŸeker pancarı, çay, tütün yetiÅŸtirilir, Kuban Irmağı boyunda pazara yönelik sebze, ayrıca gül üretimi önemlidir. Zengin petrol ve doÄŸal gaz yatakları vardır. Sanayi Maykop merkezinde yoÄŸunlaÅŸmıştır: tarıma dayalı sanayi,kereste, mobilya, parfümeri, Giaginsk`te bir ÅŸeker fabrikası, vb. bulunur.

Maykop`ta yıllık yağış miktarı 690 mm kadardır. Yıllık sıcaklık ortalaması Ocak ayı -2 derece, Temmuz ayı +22 derece, Nisan ayı +10 ve +11 derece, Ekim ayı deÄŸerleri de +17 ve +25 derece arasıdır. Maykop kenti ve çevresi kaplıcalar ve termal tesisler yönünden zengindir, özellikle hasta ve emeklilerin raÄŸbet ettiÄŸi bir dinlenme ve tedavi merkezi konumundadır.

Güney bölümündeki baÅŸlıca daÄŸlar ÇuguÅŸ (3.238 m), FiÅŸt, OÅŸten, PseaÅŸho ve Åžepsı doruklarıdır. Güneybatıdaki Avtle ve Huko daÄŸları arasındaki Huko Gölü ve Legonaka yaylaları gezilip görülen yerlerdendir.

1990`larda tarım ürünleri gelirinin, reel olarak da düÅŸmesi ve devlet sübvansiyonlarının kesilmesi sonucu, sanayide de genel bir durgunluk, bazı fabrikaların kapanması ve iÅŸsizlik süreci yaÅŸanmıştır.

Güney bölümündeki baÅŸlıca daÄŸlar ÇuguÅŸ (3.238 m), FiÅŸt, OÅŸten, PseaÅŸho ve Åžepsı doruklarıdır. Güneybatıdaki Avtle ve Huko daÄŸları arasındaki Huko Gölü ve Legonaka yaylaları gezilip görülen yerlerdendir.

 

http://www.kafkasevi.com/uploads/adygian-epic-liter..jpgMODERN EDEBÄ°YAT

Günümüz Adıge edebiyatı,K`emguy lehçesi esas alınarak yazılmakta ve geliÅŸtirilmektedir.Tsığo Tevçoj (1855-1940), Tembot K`eraÅŸ (1902-88), Ä°brahim Tsey (1890-1936), müteveffa Hazret Aşın, Dilbilimci ve Nartolog Asker HadeÄŸatl (d.1922), ÅŸair ve roman yazarı Ä°shak MeÅŸbaÅŸ (d.1931) ve Abu Åžhalaho (d.1931) tanınmış Adıge yazarlarındandır. Ts.Tevçoj`un "Pşı-verk zav" (Derebeyi Savaşı) adlı ÅŸiirsel destanı; konusunu Adıge folklorundan alan Ä°.Tsey`in 4 perdelik dramı "Koç`as"; T.K`eraÅŸ`ın "Nasıpım yığogu" (Mutluluk Yolu) adlı ve Adıgelerin, özellikle Lenin ve Stalin dönemlerindeki yenileÅŸme ve kolhozlaÅŸma sürecinde ortaya koydukları direniÅŸleri sergileyen romanı ünlüdür. Bu yazarların bazı yapıtları Türkçeye çevrilmiÅŸtir.

 

DÄ°N

15-16.yüzyıllarda Türkler ve Kırım Tatarları aracılığıyla yayılmaya baÅŸlayan Müslümanlık, 17-19.yüzyıllarda güçlendi.

Adıgeler ÅŸimdi Sünni/Hanefi`dirler,kendi bölgelerinde,Maykop`taki "Adige Cumhuriyeti ve Krasnodar Krayı Müslümanları MüftülüÄŸüne" baÄŸlıdırlar.

 

Adige ceugEĞİTÄ°M ve KÜLTÜR

Adıge yazısı,1927`den önce Arap, 1927 - 1937 arası Latin harflerini kullanmış,1937`den bu yana da Kiril (Rus) alfabesini kullanmaktadır.

Maykop`ta bir müze, 4 tiyatro, Adıge dilinde bir edebiyat dergisi (ZeqoÅŸnığ,üç ayda bir) ve bir resmi gazete (Adıge maq,haftada 5 gün), RF merkezine baÄŸlı Rusça ve Adıgece radyo ve tv yayını vardır. Diasporanın internetten Adıgece radyo ve tv yayınları da sürmektedir (Ä°srail Kfar-Kama`dan 24 saat yayın yapan "Nafna" internet radyosu,vd).

 

BaÅŸkent Maykop`taki çeÅŸitli kültürel kurum ve kuruluÅŸlar arasında Adıge Devlet Üniversitesi ile Maykop Devlet Teknoloji Üniversitesi RF`de aranan eÄŸitim kurumları arasındadır. Özellikle ilk üniversitenin Adıgey`in dışında, Åžapsığ nüfusun (tahminen 12 bin) yoÄŸun olduÄŸu Soçi`nin Lazarevsk beldesinde 6 fakültesi, Novorossiysk`de üç, Azak Denizi kıyısındaki Yeysk kentinde de 1 fakültesi açılmış bulunuyordu. Ayrıca Maykop`taki Adıge Bilimsel AraÅŸtırma Enstitüsü de Adıge dili, edebiyatı, tarihi, folkloru, etnografyası, ekonomisi ve arkeolojisi konularındaki çalışmalarıyla tanınmaktadır.

AC Üniversiteler ve Bölümleri

- Adıgey Devlet Üniversitesi

www.adygnet.ru

Matematik Fakültesi

Fizik Fakültesi

Yabancı Diller Fakültesi

Tarih Fakültesi

Filoloji Fakültesi

Pedagoji Fakültesi

Adığe Filolojisi Fakültesi

Ekonomi Fakültesi

DoÄŸa Bilimleri Fakültesi

Hukuk Fakültesi

Sanat Enstütüsü

Fizik-Kültür Enstitüsü (Beden EÄŸitim) 

- Maykop Devlet Teknoloji Üniversitesi

www.mkgtu.ru

13 Aralık 1993 tarihinde eÄŸitim-öÄŸretim hayatına teknoloji enstitüsü olarak baÅŸlamıştır.

Teknoloji Fakültesi

Çevre Fakültesi

Mühendislik Fakültesi

Tarım Fakültesi

Yeni Sosyal Teknolojiler

Ekonomi Fakültesi

Ä°ÅŸletme Fakültesi

Uluslararası EÄŸitim Fakültesi

Orta Profesyonel EÄŸitim Fakültesi

Ekonomide Enformasyon Sistemleri ve Hukuk Fakültesi 

Cumhuriyette 8 devlet ve 23 de yerel müze bulunmaktadır.

Resmi dil olmasına karşın Adıgece,Adıgeler arasında gündelik bir konuÅŸma dili,kısıtlı bir eÄŸitim ve yayın dili olmaktan öteye kullanılamamaktadır. Resmi yazışmalar ise Rusça yapılmaktadır.

Başlıca Yayın Organları:

 

* Adige Mak, Adigece, Devlet tarafından yayınlanıyor.

 

* Sovyetskaya Adigey, Rusça. Devlet tarafından haftada 5 kez yayınlanıyor. Genel Yayın Yönetmeni Valeri Kondratenko,Tirajı 6404.

 

* Zakubaniye, Rusça. Adigey Slavyanlar BirliÄŸi tarafından 1998 den beri ayda 2 kez yayınlanıyor. Genel Yayın Yönetmeni Bladimir Karatayev, Tirajı 3 000 -5000.

 

* Zarya, Rusça. Rostov Enformasyon Ä°daresi tarafından 15 Haziran 1931 den bu yana yayınlanıyor. Genel Yayın Yönetmeni O.Sargsyan, Tirajı 3200.

 

* Narodı Kavkaz, Rusça. 1997 den bu yana haftada 1 kez yayınlanıyor. Genel Yayın Yönetmeni Artur Koysoyev.

 

* Nedelya Adigeya, Rusça. Adigey Devlet Radyo ve Televizyon Komitesince haftada 1 kez yayınlıyor. Moskova ve Adigey TV ve radyo programlarını içeriyor. Genel Yayın Yönetmeni Vasiliy Salnikov.

 

http://www.kafkasevi.com/uploads/adigey..jpgFOLKLOR

Adıgeler arasında kökü çok eskilere, Milat öncesine dayanan destan ve söylenceler vardı, kuÅŸaktan kuÅŸaÄŸa aktarılarak günümüze getirilen ve önemli bir bölümü kaydedilen bu söylentiler içinde "Nartlar" destanı en geniÅŸ yeri tutmaktadır (Son baskısı 8 cilt). Destanın ana kiÅŸileri bilge kadın Setenay-guaÅŸe ile onun taÅŸ içinden doÄŸan oÄŸlu Savsırıko ya da Sosrıko`dur. Kıvılcımlar saçan ateÅŸten bir oÄŸlan biçiminde doÄŸan, AteÅŸ Tanrısı da olan Demirci TlepÅŸ tarafından dizlerinden maÅŸa ile tutulup suya daldırılan ve adı TlepÅŸ tarafından konan Setenay-guaÅŸe oÄŸlu Savsırıko`nun, maÅŸayla tutulduÄŸu için suya deÄŸmeyen ve bu nedenle yumuÅŸak kalan dizleri dışındaki çelikleÅŸmiÅŸ vücuduna silah iÅŸlemiyordu; ama yine de, gerektikçe hileye baÅŸvuran, doÄŸa üstü yeteneklerini kullanan ve insanlara ateÅŸi getiren bir kahramandır.

Savsırıko`nun atı Thojıy de, Kerç BoÄŸazında, bir adada yaÅŸayan bir "neÄŸuç`ıtse"nin (sırtında tek memesi olan tehlikeli bir büyücü kadın) bir kısrağının, deniz dibinde yaÅŸayan bir aygır ile çiftleÅŸmesi sonucu deniz dibinde doÄŸmuÅŸtur, normal bir yarış atından yedi misli daha hızlıdır, ön sezili ve akıllıdır, sahibi ile konuÅŸur ve onu korur, tek zayıf yanı taÅŸlık alanda hızını yitirmesidir. Savsırıko ve atı, bu sırları, zayıf noktaları keÅŸfedildikten sonra alt edilebilmiÅŸtir.

Savsırıko`nun kuzeni (teyze oÄŸlu) Nart Peterez, Tanrılara kafa tutabilen, kendisine silah iÅŸlemeyen, hiçbir ÅŸeyden korkmayan ve Nart Khasesi (Meclis) BaÅŸkanı "Nesren-Jak`e"yi, Tanrılık iddiasındaki Pak`o tarafından zincirlendiÄŸi OÅŸhamafe (Elbrus) tepesinden kurtarıp özgürlüÄŸüne kavuÅŸturan bir yiÄŸit; diÄŸer kuzeni Åžebatınıko ise "Yeme içme,düÄŸün-dernek ve kız peÅŸinde dolanıp durmayan" salt bir kahramanlık örneÄŸidir.

Geceleri ellerinden ışık saçılan Nart gelini Adıyıf da, karanlıkta Nartların yolunu aydınlatmaktadır,vb.

Destan bunun gibi çok sayıda kadın erkek kahramanın yaÅŸamını konu edinmektedir.

Bazı parçaları besteli ÅŸarkılar biçiminde söylenen Nart destanı dışında, "Aydemirkan" destanı ve "Hathı OÄŸlu Koç`as" vb ÅŸarkı ve anlatılar da ünlüdür.

Adıgelerin "Geguak`o-Vısak`o kuph`er" adı verilen gezici ve profesyonel sanatçı toplulukları vardı. Bunlar "şık`epşıne","epepşıne" (saz),"kamil" ve "bjamıy" (kaval ve flüt) vb gibi halk enstrümanlarını kullanırlardı. Bu çalgıcılar ve ozanlar, en önde, marÅŸlar çalarak ve ÅŸarkılar söyleyerek savaÅŸlara katılır, savaÅŸçıları yüreklendirir, savaÅŸta gördükleri her ÅŸeyi ÅŸarkılarında dile getirirlerdi. Bu ÅŸarkıcı gruplarının kalıntıları, Türkiye`de 1950`li yıllara deÄŸin varlıklarını sürdürmüÅŸlerdir.

 

http://www.kafkasevi.com/uploads/adigeydugun.jpgKÜLTÜR

Maykop`ta MÖ III. binyılına ait VeÅŸ`ade ya da Maykop höyüÄŸünden (tümülüs) taÅŸ ve altından yapılma, dünya kültür ve arkeolojisinde yer bulan 4.500 yıllık Meot heykel ve eÅŸyaları çıkarılmıştır. Yine Maykop`ta bulunan Maykop Taşı üzerindeki yazının yorumundan, 3.300 yıl önce ÅŸimdiki Maykop yerinde bir Meot (Adıge) kenti bulunduÄŸu anlaşılmaktadır. Yörede kazılmış olan ve halen kazılması beklenen çok sayıda höyük (kurgan) ve eski yerleÅŸim yeri (kale) kalıntısı bulunmaktadır.

Güney bölgesi (Maykop rayonu), ayrıca atlı gezinti, daÄŸ yürüyüÅŸleri, kampçılık, daÄŸ ve su sporları yapılan bir turizm alanıdır. Bu bölümde tarih öncesine ait dolmenler, Kamennomostski`de MÖ III. binyılına ait Maykop "MeÅŸoko" kültürü kalıntıları, Hamışki köyü yakınlarında "Yabanöküzü Üretme Parkı", Guzerıpl köyü yakınında da "Kafkas DoÄŸa Koruma Alanı Müzesi" vardır.

Kuzeydeki Krasnogvardeysk`te de MÖ III. binyılından kalma Adıge kenti kalıntıları bulunmaktadır. Ayrıca Arım (Kujorskiy kurgan),ÇençavÅŸho (Haç`emziy kurgan), Çimdej ve Kolyasij (Kabehabl kurganları), vb gibi kazılmış ünlü höyükler de vardır.1955`te Adıgeysk kenti yakınında ve Neçerezıy köyünde "Meot Tabletleri Kitaplığı" bulunmuÅŸtur. Tabletlerin üçte biri "Hitit Hiyeroglifli Meot tabletleri"nden oluÅŸmaktadır.

 

 

MÜZÄ°K

Adıge müziÄŸi çok sesli olup, toplantılarda korolar eÅŸliÄŸinde söylenirdi. Ozanlara "vısak`o", ÅŸarkıcılara "veredao",oyuncu ya da dansçılara "geguak`o", her türlü danslı eÄŸlentiye "gegu",oyunları yöneten kiÅŸilere "hatiyak`o" ya da geguak`o, ÅŸarkılara vokal eÅŸlik etmeye de "jıv" denirdi.

 

SÄ°VÄ°L TOPLUM KURULUÅžLARI

 

Adıgeya Cumhuriyeti Körler için Özel Kütüphane 

BaÅŸkan: Galina Nikolayevna IVANOVA

Modern Bilgi Teknolojileri Bölüm BaÅŸkanı: Alexey Sergeyevich IVANOV

MüÅŸteri Hizmetleri Bölümü BaÅŸkanı: Nadezhda Petrovna LISOVENKO 

Ä°rtibat: Khakurate 640 Maykop, Adıgey Cumhuriyeti/Rusya Federasyonu 385021 tel./faks +7 87722 76103, tel. +7 87722 31611 e-mail: minkulti@mail.ru 

 

Adıgey Cumhuriyeti Çernobıl Kurbanları BirliÄŸi - kamu örgütü

BaÅŸkan: Giorgi Shalvovich LAMASHVILI

Ä°rtibat: Sovetskaya, 178, Maykop, Adıgeya Cumhuriyeti/Rusya Federasyonu 385000 tel. +7 8772225051 (baÅŸkan), +7 87722 23118 

 

"Assistance" Adige Cumhuriyeti sivil toplu örgütü - Kaynak Merkezi

BaÅŸkan: Mariyet Khadzhibeslanovna Reztsova

Ä°rtibat: Sovyet 197, Maykop/Adigey - Rusya

Tel. 7-02-16

e-mail: mariet@radnet.ru

http://arrc.narod.ru/site/site/index.htm 
 

"DiriliÅŸ" Rusya Almanları Örgütü

BaÅŸkan: Natalya Vyacheslavovna Gordienko

Ä°rtibat: Lenin 34/5, 385000, Maykop/Adigey - Rusya

Tel. (87722) 9-44-26, (87722 2-48-41; faks. (87722 7-38-68

E-mail: stern1979@mail.ru 

 

Tüm Rusya Gaziler DerneÄŸi - Adigey

BaÅŸkan: Ilya Vladimirovich Drachev

Ä°rtibat: Pryamaya 5a, 385000, Maykop/Adigey - Rusya

Tel./faks: (87722 4-81-28 

 

Doğu Sanatları Merkezi "Syungendodze"

BaÅŸkan: Dmitry Alexandrovich Shalayev - direktör

Vladimir Vladimirovich Fedorchenko - direktör yardımcısı

Ä°rtibat: Sovyet 178, Maykop/Adigey - Rusya

Tel: (87722 2-50-51, (87722 6-73-10 (ev (87722 7-94-27 (mob.) 

 

AIDS ile Mücadele Devlet Rehabilitasyon Merkezi

BaÅŸkan: Lyudmila Vasilyevna Martynova

Ä°rtibat: Krasnooktyabrskaya 43, 385000, Maykop/Adigey - Rusya

Tel: 87722 2-32-86 

 

VOI Maykop Åžehir Sivil Toplum Örgütü

BaÅŸkan: Novel Borisovich Strashenko

Ä°rtibat: Pryama 5a, Maykop/Adigey - Rusya

Tel. 87722 7-03-43 

 

Adigey Cumhuriyeti Ulusal Müzesi

BaÅŸkan: Almir Abregov

Tel. 87722 2-42-95, faks: (87722 2-42-95-

E-mail:adygmuseum@istnet.ru 

 

Çernobil MaÄŸdurları BirliÄŸi

BaÅŸkan: Giorgi Shalvovich Lamashvili

Ä°rtibat: Sovyet 178, Maykop/Adigey - Rusya

Tel. (87722 2-50-51 (baÅŸkan), (87722 2-31-18 

 

Adigey Kadınlar Birliği

BaÅŸkan: Lyubov Garunovna Mamiy

Ä°rtibat: Sovyet 176/205, 385000, Maykop/Adigey

Tel. 877-22 2-55-06 

 

"Merhamet" (psikolojik destek merkezi)

BaÅŸkan: Rita Muratovna Beretar

Lenin 54/95, 385000, Maykop/Adigey

E-mail: mariet@radnet.ru 

 

Güney Rusya Bağımsız Sosyal AraÅŸtırmalar Enstitüsü

BaÅŸkan: Oleg Mikhaylovich Tsvetkov

Adigey - Maykop

Tel. 87722 7-03-18, 3-04-08 Mobil 8-902-444-51-94

E-mail: cvetkov@maykop.ru

http://sovetikus.narod.ru/ 


_______________________________________

Faydalanılan Başlıca Kaynaklar:

- I. G. KOSIKOV &. S. KOSIKOVA,Kuzey Kafkasya: Sosy-Ekonomik Rehber

- Rusya Federasyonu Ä°dari Rehberi

- Ä°nsan Hakları Enstitüsü, ve Enformasyon ve AraÅŸtırma Merkezi - Moskova/Rusya Federasyonu

- MEMORIAL - Ä°nsan Hakları Örgütü (kavkaz.memo.ru)

- Rusya İnsan Hakları Derneği (zaprava.ru)

- Rusya Üniversiteler Kılavuzu (http://www.vedomostivuz.ru/)

- 2007 - Rusya Üniversiteler Rehberi (http://www.ed.vseved.ru/)

- Özdemir Özbay, Dünden Bugüne K.Kafkasya, Ankara 1995

- www. wikipedia.org

- Hayri Ersoy, Dili, Edebiyatı ve Tarihi ile Çerkesler, Ä°stanbul,1993

- Kurul, Biz Çerkesler, Ankara, 2005

 

_