TEŞEKKÜRLER
Ekrem DÜZCAN
Necat DÜZCAN
Betül DEMİRCİOĞLU
Fatih TOKOZ
Mustafa ŞAHİN
Dursun KUZUCU
Erdem ŞAHİN
İbrahim PEHLİVAN
Yasin KUZUCU
Seyfullah AKKAYA
Abdurrahim DÜZCAN
Nevzat ŞAHİN
İsmail ŞAHİN
Janberk ARIKAN
Nurettin ŞAHİNKAYA
İbrahim KUZUCU
Kenan ŞAHİN
Ferhat Taşlıçukur
Kenan TUNÇ
Aziz Şener
Bekir PARLAK
Tercan KESKİN
Cengiz ŞAHİN
Ferhat AKDEMİR
Naim YILMAZ

ÜNLÜ ÇERKEZLER

UNUTMADIK
SALİM -HAYRİYE DÜZENLİ
HAŞİM DÜZENLİ
RÜŞTÜ ŞAHİN
ÖZCAN ŞAHİN
Recep Parlak
Bayram KAYNAR
FATMA ALTUN
HACI MIRZA ALTUN
ZEKİYE ALTUN
SABİT ŞAHİN
ŞABAN ÖNCÜL
HACI NİHAT ŞAHİN
FAHRETTİN ŞAHİN
MIRZA ŞAHİNKAYA
FAİK ŞAHİN
YAŞAR ÖZBOZKURT
SEFER MADEN
HİCRETHAN MADEN
MEHMET ŞAHİN
AHMET YILMAZ
DEVLET ŞAHİN
EMİNE ŞAHİN
SAMİ KAYNAR
RECEP DÜZCAN
ZİYA DÜZCAN
HACI HAMİT KUZUCU
HANİFE KUZUCU
NURİYE KUZUCU/BABUH
HACI OSMAN KUZUCU/DIDIM
EKREM KUZUCU
AHMET PEKTAŞ
İBRAHİM PEKTAŞ/POOT
MEVLÜT KUZUCU/ABECÜK
ŞEVKET TAYMAZ
YAŞAR KUZUCU
DURİYE TAYMAZ/KUZUCU
Gazibey YILMAZ
Mırza YILMAZ
Enver YILMAZ
Arslan YILMAZ
Üzeyir YILMAZ
Dışenour YILMAZ
Niyazi YILMAZ
Nihat YILMAZ
Osman İZCİ
Hacıhan İZCİ
Zabit İZCİ
Hacı Ömer İZCİ
Nazım DOĞAN
DıgheNeuh Melek YILMAZ
HAMİT ÇAM
dursun özboskurt
GAZi KUZUCU 20.01.2011
GAZİ KUZUCU
niyazi maden
murat pehlivan
KAŞİF ŞAHİN
NEDİM ŞAHİN
çurey tahir keskin
çurey mahir keskin
çurey rasim keskin
SEFER ŞEN
MAMUK MADEN
ESRA ŞAHİN
Fuat KESKİN - 11.02.201
ASAF SARACOGLU
ÜmmüGülsüm
CAHİT ŞAHİNKAYA
HAYDAR ŞAHİNKAYA
Yaşar Maden
MIRZA TEKBAS
cemal öztürk
seher ŞAHİN
Curey Mirza Keskin
Curey Hilmi Keskin
FUAT ŞAHİN
ALİ FİDAN
SALİME PEKTAŞ
KURTÇA PEKTAŞ
TAHSİN PEKTAŞ
ZAHİDDİN KAVALCI
CENNETHAN PEKTAŞ
RAZİYE KAVALCI
ASLAN PEKTAŞ
NACİYE ŞAHİN
KAŞİF ŞAHİN
CELİL ŞAHİN
Hayrettin İNCİ
NAZIM PEHLİVAN ,NAZIM D
Nuh ÖZTÜRK
KURTÇA ÖZTÜRK
CEMAL ÖZTÜRK
Naciye Öztürk
NACİYE ÖZTÜRK
ASLI MADEN
KEMAL MADEN
EKREM MADEN
HAYRİYE KARABULUT
MİNEVER MADEN
Zahit KAVALCI/05.01.199
fatma zule nart
Celal ALTUN
Naciye ÖZTÜRK
NEŞET KESKİN
Ali ŞENER
ALİ ŞENER
NAZMİYE ŞENER
RIZA ŞENER
CEMİL ŞAHİN
İzzet ÇAM
cahit fidan
AHMET FİDAN
ALİ FİDAN
HASAN FİDAN
osman,hasan fidan.
hanife sarıer.
sabri,nuri sarıer.
BİBAK TABURHAN
BİBAKahmet,paşahan
Hurşit MADEN
yasar ertürk
SÜLEYMAN TUNÇ
SÜLEYMAN TUNÇ
SELAHATTİN ŞAHİNKAYA
MIRZA ŞAHİNKAYA
MIRZA ŞAHİNKAYA
CAHİT ŞAHİNKAYA
İBRAHİM PEHLİVAN
CAFER PEHLİVAN
HALİL ŞAHİN
NEŞE ÖZTÜRK
ZABIT MADEN
Çurey Neşet Keskin
İSMET ŞENER
Mahir MADEN
ZİYA BULAT
İZZET KESKİN
DURSUN ATEŞ
RAZİYE ATEŞ
DANİŞ ATEŞ
OSMAN FİDAN
ŞERİFE FİDAN
NURİ SARIER
NAZİFE ÖZDEDE
AHMET ÖZTÜRK
CAHİT ÖZTÜRK
MUZAFFER ÖZTÜRK
SAYGIN GENÇAY
DURSUN TEMÜRCİ
kutçakaynar
BAHRİYE ÇEVİK
CEMAL ÖZTÜRK
KURTCA ÖZTÜRK
NACİYE ÖZTÜRK
mehmet ateş
HİKMET ATEŞ
NECATİ ATEŞ
RUŞEN ŞAHİN
GÜLFİYE ŞAHİN
Çurey Asım Keskin
Cemile İZCİ
Abbas ŞAHİN
Cemile KARPUZ 04.02.201
Rasim KESKİN
Mazhar DURMAZ
Müslimet DOĞAN
Celal DOĞAN
Adnan KAYNAR
Nazım DOĞAN
Osman DOĞAN
GÜLİZAR ŞENER
Tahir Keskin
MAHİR MADEN
koray korkmaz
ALİ BOZKURT
KAMİL BOZKURT
SAHİM ŞAHİN
SElamın Aleyküm TAvşand
recep kaynar
Özcan Doğan
SADİYE DÜZENLİ KAĞIZMAN
ilhan şener
erhan sener
Fatih OĞUZ
HALİT TÜRK
ilhami bozkurt
Neziha Aksu
Osman AKSU
Kamil AKSU
ERHAN ŞENER
KEMAL MADEN
HANİFE MADEN
CEMİLE KARPUZ
RECEP KAYNAR
selin gizemm
selin gizemm
hilal cansu
MURAT PEHLİVAN
NAZIM PEHLİVAN
MECİT PEHLİVAN
MUZAFFER PEHLİVAN
Şaban KARPUZ - 1977
Makbule KARPUZ
MUZAFFER MADEN
murat tunç
HASAN SÜNEL
ENVER APAYDIN
HAMİT MAMUH
KAMİL DÜZENLİ
ORHAN DÜZENLİ
Zahit Kavalcı
Hıdır YILDIRIM
erdal şahin
çürey zülfiye keskin
çürey zülfiye keskin
HAYRETTİN ŞAHİN
Nurettin ALTUN
mırza maden
mırza maden
HASİBE MADEN
İSMET MADEN
Neriman TÜRKOĞLU
Metin ŞAHİNKAYA
Faruk ŞAHİNKAYA
Fehmi ŞAHİNKAYA
NİYAZİ BİLİCİ
Zahittin Kavalcı
Kurtça KAYNAR
Adeviye KAYNAR
çürey Altan KESKİN
HANİFE MADEN
ZARİFE MADEN
ibrahim-cennethan pehli
Selahattin ATEŞ
SABİT ŞAHİN
HACI NİHAT ŞAHİN
NAHİDE ŞAHİN
ÖZCAN ŞAHİN
FAHRETTİN ŞAHİN
ömer pehlivan
murat pehlivan
MAMUK BEY
KEMAL ŞAHİN
RUMİYE KUZUCU 14.02.201
Cihat KESKİN 18/082015
AYHAN KESKİN
Cemil Akdemir


KISA MESAJ
“Köyümüzle ilgili haberlerin ve duyuruların cep telefonunuza ücretsiz olarak kısa mesaj gönderilmesi için lütfen Adınızı – Soyadınız aşağıdaki forma yazarak gönderiniz. Ayrıcı cep numarasını bildiğiniz tüm akrabalarınızı ekleyebilirsiniz”
Adı Soyadı
Cep Telefonu

Tavşandağı FM

ANKET
Birinci derece akrabanız olmayan köylüleriniz ile en son ne zaman görüştünüz?\"





Adige Cumhuriyeti


ADIGEY CUMHURİYETİ

Resmi Dil              : Rusça, Adigece
Başkent                :  Maykop
Cumhurbaşkanı  :  Aslan Tkhakushinov
Yüzölçümü           :  7.600 km2
Nüfus                     :  447 109
Din                          : Müslüman, Hristiyan

http://www.kafkasevi.com/uploads/adigebayragi.jpgCUMHURİYETİN YAKIN TARİHİ

"Adıge Özerk Oblastı", 27 Temmuz 1922`de Rusya SFSC`ne bağlı olarak kuruldu, ilk adı "Çerkes(Adıgey)" idi.

24 Ağustos 1922`de Adıgey (Çerkes), 13 Ağustos 1928`de de Adıgey Özerk Oblastı adını aldı.

İlk kuruluşunda yüzölçümü 2.660 km.kare, nüfusu 113.5 bin kadardı.

Bu nüfusun % 44.8`i Adıge (50.821), % 25.6`sı Rus (29.102), yönetim merkezi de, oblast sınırları dışındaki Krasnodar kentinde idi.

1936`da AÖO`nın toprakları genişletildi, yönetim merkezi de Maykop`a taşındı. Ama, genişleme ve Stalin`in Rusları ulusal bölgelere yerleştirme politikaları sonucu, Adıge oranı da % 20`ler düzeyine düştü, Rus oranı ise 1979`a değin % 70`ler düzeyinde seyretti (1939`da % 71.1;1970`de % 71.7).

Daha sonra Adıge sayısı ve oranı yükselmeye, Ruslarınki ise düşmeye başladı.

Ekim 1990`da egemenlik kararı alarak cumhuriyet ilan eden AÖO, 3 Temmuz 1991`de Adıgey ÖSSC statüsüyle Rus Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti (RSFSC) devlet yapısı içine alındı ve Aralık 1991`de statüsü yükseltilerek Cumhuriyeti oldu. Rusya Federasyonu`nun oluşturan federal cumhuriyetlerden biridir.

 

(1880`lerde Orta Laba boyundan, Karadeniz kıyısındaki eski yerlerine dönebilen Adıgeler için de 23 Eylül 1924`te Tuapse merkezli Şapsığ Ulusal Rayonu (ilçe) kuruldu, ama Şapsığ rayonu, 20 yıl sonra, 24 Mayıs 1945`te kaldırıldı. Rusya yönetimi, 55 yıl boyunca baskı altında tutulan ve yöresel-toplumsal özerklikleri geri verilmeyen Şapsığları,1999`da bir tür "koruma altına" aldı ve onlara kısıtlı haklar ve küçük bir "yerli toplumu statüsü" verdi.)

 

http://www.kafkasevi.com/uploads/adigeydevletamblemi.jpgYÖNETİM

Adıgey Cumhuriyeti`nde, Adıge ve Rus dilli nüfusun siyasal temsil eşitliği ilkesine (paritet) dayanan yarı Başkanlık sistemi yürürlüktedir. Yasama organı olan AC Devlet Parlamentosu - Khase iki kanatlı ve toplam 54 üyelidir: Khase, Maykop ve Adıgeysk kentsel alanları ile birlikte, 9 rayonun her birinin üçer üye ile temsil edildiği ve daha çok Adıgece konuşan üyelerin seçildiği 27 üyeli bir (üst) kanat; rayonların nüfuslarına göre temsil edildiği ve daha çok Rusça konuşan üyelerden oluşan 27 üyeli ikinci bir kanattan oluşur. (Alt kanat ya da temsilciler meclisi). Böylece çoğunluktaki Rus ve azınlıktaki Adıge nüfusun siyasal temsil eşitliği korunur.

Adige Cumhuriyeti Devlet Başkanı 5 yıl görevde kalır, daha önce seçilmek için Adigece ile Rusça`yı,ikisini birlikte bilme koşulu aranırken, daha sonra, Adige Cumhuriyeti Anayasası`nda yapılan bir değişiklikle, sadece Rusça bilmek yeterli sayılmıştır. Ardından Rusya Fedarasyonu`nda yapılan başka bir yasal değişiklikle, RF Devlet Başkanına,bir prosedüre göre devlet başkanını atama yetkisi verilmiştir. Nitekim,daha önce Aslan Carım ve Hazret Sovmen seçimle iş başına gelmişlerdir. Ama 13 Ocak 2007 `de görev süresi sona eren Hazret Sovmen`in yerine, A.Thakuşinov, RF Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından atanmış ve bu atama kararı AC Devlet Parlamentosu-Khase tarafından da onanarak, 13.01.2007 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe girmiş ve böylece Maykop Devlet Teknoloji Üniversitesi rektörlüğünden gelen Prof.Dr.A.Thak`uşın, Adigey Cumhuriyeti `nin atanmış Devlet Başkanı olarak göreve başlamıştır.

Bakanlar Kurulu, Parlamento dışından Devlet Başkanı tarafından atanmakta ve görevden alınabilmektedir. Atamanın yürürlüğe girmesi için Khase onayı da zorunludur.

Yerel idari birimler ve belediye kuruluşları da Başkan`a ve Khase`ye, görev alanları dahilinde bağlıdır. Yargı, yüksek (Adalet Divanı) ve alt kademe mahkemelerden oluşur .

 

Bakanlar Kurulu

Bakanlar Kurulu, Parlamento dışından Devlet Başkanı tarafından atanmakta ve görevden alınabilmektedir. Atamanın yürürlüğe girmesi için Khase onayı da zorunludur. Başbakan Vladimir Samojenkov başkanlığında yeni Bakanlar Kurulu oluşturulmuştur .

Yerel idari birimler ve belediye kuruluşları da Başkan`a ve Khase`ye, görev alanları dahilinde bağlıdır. Yargı, yüksek (Adalet Divanı) ve alt kademe mahkemelerden oluşur .

 

 

ADIGEY DEVLET YÖNETİMİ

 

Cumhurbaşkanı                          : Aslançeri Thakuşinov

Cumhurbaşkanı Genel Sekreteri: Yegor Goryaynov

Parlamento-Xase Başkanı          : Hacibiyekov Ruslan Gissoviç

Parlamento Başkan Yrd.            :  İvanov Anatoli Georgeviç

 

Başbakan                                    : Samajenkov Vladimir Mihayloviç

İçişleri Bakanı                            : Smirnov Vasiliy Mihayloviç

Kültür Bakanı                             : Tletseri Adam Zaçeriyeviç

Eğitim ve Bilim Bakanı              : Ramazan Bedanokov

Sağlık Bakanı                             : Muhammed Borsov

Tarım ve Köyişleri Bakanı         : Petrov Yuri Nikolayeviç

Maliye Bakanı                            : Dolev Devletbiy Zaçeriyeviç

Çalışma ve Sosyal Güv. Bakanı : Doroşenko Svetlana Vasiliyevna

Ekonomi ve Ticaret Bakanı        : Matıjev Aslan Kadırbeçeviç

Bayındırlık ve İskan Bakanı       : Kartamışev Valeri Nikolayeviç

Hazine Arazileri Dev. Kom. Bşk: Nikolay Gonçarov

Spor ve Beden Eğt. Dev. Kom. Bşk: Murat Hasanov

Turizm Dev. Kom. Bşk.              : Vladimir Petrov

 

İDARİ BİRİMLER ve YERLEŞİM

Adigey, Maykop ve Adıgeysk kentsel alanlarıyla, yedi rayon birimine ayrılır.

Adıge köyleri de bulunan Tahtamukay , Tevçejsk, Krasnogvardeysk , Şogenovski ve Koşehablski ile ağırlıklı Rus nüfuslu Giaginski ve Maykopski rayonları.

Kentsel alan ve rayonlar, kendi içlerinde okrug (bucak) denilen daha küçük idari birimlere ayrılırlar. Bütün bu birimlerin kendi yerel meclis ve yürütme komiteleri (idare) bulunur.

 

NÜFUS

Nüfus toplamı:447.109 (2002)

 

Kentli:234.900 (% 52.5)

Köylü:212.209 (% 47.5)

 

Erkek:208.109 (% 46.5)

Kadın:239.090 (% 53.5)

 

ADIGEY Cumhuriyeti Nüfus Bileşimi (2002)

Milliyetler

   Nüfus

 Oran (%)

 

Adıge

 108.115

       24.20

Azeri

      1.399

         0.31

Ermeni

    15.268

         3.42

Belerus

      1.934

         0.43

Grek

      1.726

         0.37

Kürt

      3.631

         0.81

Çeçen

      1.122

         0.25

Alman

      1.204

         0.27

Rus

 288.280 

       64.48

Tatar

      2.904

         0.65

Ukraynalı

      9.091

         2.03

Diğer

    12.435

         2.78

TOPLAM

 447.109

     100.00

Not: Nüfusu 1000`in altında olanlar "diğer" hanesine dahil edildi.

 

http://www.kafkasevi.com/uploads/adigeu-5.jpgAdıgelere Stalin döneminde, çalışma kamplarına sürülme, hapis ve idamlar biçiminde terör uygulandı. Özellikle İkinci Dünya Savaşı sırasında savaş ve Almanlara karşı sürdürülen partizan direnişleri sonucu yetişkin Adıge erkek nüfusunun çoğu (15 binden çok Adıge) yok oldu ve uzun bir süre toparlanılamadı. Almanlara karşı savaşta, eski Sovyetler Birliği içinde, koca cumhuriyet ve krayları da aşarak, nüfusuna göre en fazla şehit veren ve en çok da Sovyetler Birliği Kahramanı çıkaran bölge, küçücük Adigey`dir, Adigelerdir.

1990`larda tarım ürünleri gelirinin, reel olarak da düşmesi ve devlet sübvansiyonlarının kesilmesi sonucu, sanayide de genel bir durgunluk, bazı fabrikaların kapanması ve işsizlik süreci yaşanmış, 1989-2003 yılları arasında 123.900 kişi iş aramak üzere Adigey dışına göç etmiş, devletçe yeni yapılan ve boşalan devlet konutlarına yerleştirilmek biçiminde desteklenen, çoğu emekli ve Adıge kökenli olmayan 155.400 kişi getirilerek, Maykop kenti ve Tahtamukay rayonu başta olmak üzere Adigey`e yerleştirilmiş, böylece AC`de büyük bir Rus nüfus çöküşü ya da Adıge nüfusunun AC`nin geleceğini belirleyici bir orana ulaşması önlenmiştir.

 

http://www.kafkasevi.com/uploads/adigecocuklari.jpgDİL

Kuzeybatı Kafkas ya da Abhaz-Adıge dillerinden biri olan Adıgece,doğu (dağ) ve batı (ova) biçiminde iki kola ayrılmaktadır:

Doğu kolu "Kabartay" adını taşır ve dört lehçeye ayrılır:

1.Asıl Kabartay (Baksan),

2.Mozdok Kabartay (Kuzey Osetya`da ve Stavropol Krayda yaşayan Ortodoks Hıristiyan Kabartaylar tarafından konuşulur),

3.Besleney (Karaçay-Çerkesya ve Krasnodar krayında toplam 4 köyde konuşulur) ve

4.Kuban Kabartay (Adıgey`de 4 köyde konuşulur)

edebiyat dili olanı asıl Kabartay lehçesinden (Baksan ağzı) geliştirilmiş olup Kabartay-Balkarya ve Karaçay-Çerkesya`daki resmi dillerdendir. Asıl Kabartay lehçesinin, Baksan ağzı (Baksan Irmağı boyunda konuşulur) dışında üç ağzı daha bulunur:

1.Terek ağzı (Terek Irmağı boyunda konuşulur),

2.Malka ağzı (Malka Irmağı boyunda konuşulur) ve

3.Kuban-Zelençuk ağzı (Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti`nde konuşulur).

2002`de RF`deki toplam Kabartay sayısı 519.958`i "asıl Kabartay" ve 60.517`si de Kabartayca konuşan "Çerkes" olmak üzere 580.475 idi.

 

Adıge dili ve Adıgecede eğitim durumu

Batı kolu "Adıgece" (Adıgabze) ya da eski deyimiyle "K`yah" dili adını taşır, kendi içinde kıyı ve bozkır lehçeleri biçiminde iki ayrı öbeğe ayrılır.Kıyı öbeğini oluşturan Şapsığ ve kısmen Hak`uç (Kirova köyünde konuşulur) lehçeleri ile daha doğuda iç bölgelerde konuşulan bozkır lehçelerinden Bjeduğ,K`emguy ve Abadzeh (Hakurınehabl ve 1999`da Kosova`dan dönenlerce kurulan Mafehable köylerinde konuşulur) lehçeleri halen konuşulmakta olup, resmi Adıge (edebiyat) dili "K`emguy" lehçesinden geliştirilmiştir.

Kafkasya`da artık konuşulmayan birçok Adıge lehçesi ise (Natuhay, Hatukay, Mahoş, Vıbıh Adıgecesi, Barakay, vb) halen Diaspora`da konuşulmaktadır.

Adıgece, bir eğitim dili olduğu Adıgey dışında, Krasnodar krayındaki ve İsrail`deki Adıgelerin devam ettiği devlet okullarında da bir seçmeli ders olarak devletçe okutulmakta; ayrıca Ürdün`de de bir özel okulda (Emir Hamza Okulu) seçmeli bir ders durumundadır. 2002`de RF`de, Şapsığ nüfus (12 bin kadar) dışında, Adıge sayısı 131.769 idi; buna rağmen, Adıge dili, Maykop ve Soçi`deki (Lazarevsk) ilgili fakülte ve kurumlarda akademik ya da Adıgece dersi öğretmenlerini yetiştirme amaçlı olarak işlenmektedir. Adıgece, Kafkasya dışında Türkiye, Irak, Suriye, Ürdün, İsrail, Lübnan, Mısır, Libya, AB ülkeleri (Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika, Avusturya, Bulgaristan, vb),İsviçre, ABD (New Jersey, NewYork, California), Kanada, Avustralya`da ve toplam 40 kadar ülkeye dağılmış topluluklar arasında da konuşulmaktadır.

 

http://www.kafkasevi.com/uploads/maykopcamii.jpgEKONOMİ

Dağlık güney bölümü dışında toprağın tamamına yakını tarıma elverişlidir. AC`nin verimli tarım toprağı ve zengin ormanları (% 40) vardır, sulama yapılır, mısır, buğday, ayçiçeği, şeker pancarı, çay, tütün yetiştirilir, Kuban Irmağı boyunda pazara yönelik sebze, ayrıca gül üretimi önemlidir. Zengin petrol ve doğal gaz yatakları vardır. Sanayi Maykop merkezinde yoğunlaşmıştır: tarıma dayalı sanayi,kereste, mobilya, parfümeri, Giaginsk`te bir şeker fabrikası, vb. bulunur.

Maykop`ta yıllık yağış miktarı 690 mm kadardır. Yıllık sıcaklık ortalaması Ocak ayı -2 derece, Temmuz ayı +22 derece, Nisan ayı +10 ve +11 derece, Ekim ayı değerleri de +17 ve +25 derece arasıdır. Maykop kenti ve çevresi kaplıcalar ve termal tesisler yönünden zengindir, özellikle hasta ve emeklilerin rağbet ettiği bir dinlenme ve tedavi merkezi konumundadır.

Güney bölümündeki başlıca dağlar Çuguş (3.238 m), Fişt, Oşten, Pseaşho ve Şepsı doruklarıdır. Güneybatıdaki Avtle ve Huko dağları arasındaki Huko Gölü ve Legonaka yaylaları gezilip görülen yerlerdendir.

1990`larda tarım ürünleri gelirinin, reel olarak da düşmesi ve devlet sübvansiyonlarının kesilmesi sonucu, sanayide de genel bir durgunluk, bazı fabrikaların kapanması ve işsizlik süreci yaşanmıştır.

Güney bölümündeki başlıca dağlar Çuguş (3.238 m), Fişt, Oşten, Pseaşho ve Şepsı doruklarıdır. Güneybatıdaki Avtle ve Huko dağları arasındaki Huko Gölü ve Legonaka yaylaları gezilip görülen yerlerdendir.

 

http://www.kafkasevi.com/uploads/adygian-epic-liter..jpgMODERN EDEBİYAT

Günümüz Adıge edebiyatı,K`emguy lehçesi esas alınarak yazılmakta ve geliştirilmektedir.Tsığo Tevçoj (1855-1940), Tembot K`eraş (1902-88), İbrahim Tsey (1890-1936), müteveffa Hazret Aşın, Dilbilimci ve Nartolog Asker Hadeğatl (d.1922), şair ve roman yazarı İshak Meşbaş (d.1931) ve Abu Şhalaho (d.1931) tanınmış Adıge yazarlarındandır. Ts.Tevçoj`un "Pşı-verk zav" (Derebeyi Savaşı) adlı şiirsel destanı; konusunu Adıge folklorundan alan İ.Tsey`in 4 perdelik dramı "Koç`as"; T.K`eraş`ın "Nasıpım yığogu" (Mutluluk Yolu) adlı ve Adıgelerin, özellikle Lenin ve Stalin dönemlerindeki yenileşme ve kolhozlaşma sürecinde ortaya koydukları direnişleri sergileyen romanı ünlüdür. Bu yazarların bazı yapıtları Türkçeye çevrilmiştir.

 

DİN

15-16.yüzyıllarda Türkler ve Kırım Tatarları aracılığıyla yayılmaya başlayan Müslümanlık, 17-19.yüzyıllarda güçlendi.

Adıgeler şimdi Sünni/Hanefi`dirler,kendi bölgelerinde,Maykop`taki "Adige Cumhuriyeti ve Krasnodar Krayı Müslümanları Müftülüğüne" bağlıdırlar.

 

Adige ceugEĞİTİM ve KÜLTÜR

Adıge yazısı,1927`den önce Arap, 1927 - 1937 arası Latin harflerini kullanmış,1937`den bu yana da Kiril (Rus) alfabesini kullanmaktadır.

Maykop`ta bir müze, 4 tiyatro, Adıge dilinde bir edebiyat dergisi (Zeqoşnığ,üç ayda bir) ve bir resmi gazete (Adıge maq,haftada 5 gün), RF merkezine bağlı Rusça ve Adıgece radyo ve tv yayını vardır. Diasporanın internetten Adıgece radyo ve tv yayınları da sürmektedir (İsrail Kfar-Kama`dan 24 saat yayın yapan "Nafna" internet radyosu,vd).

 

Başkent Maykop`taki çeşitli kültürel kurum ve kuruluşlar arasında Adıge Devlet Üniversitesi ile Maykop Devlet Teknoloji Üniversitesi RF`de aranan eğitim kurumları arasındadır. Özellikle ilk üniversitenin Adıgey`in dışında, Şapsığ nüfusun (tahminen 12 bin) yoğun olduğu Soçi`nin Lazarevsk beldesinde 6 fakültesi, Novorossiysk`de üç, Azak Denizi kıyısındaki Yeysk kentinde de 1 fakültesi açılmış bulunuyordu. Ayrıca Maykop`taki Adıge Bilimsel Araştırma Enstitüsü de Adıge dili, edebiyatı, tarihi, folkloru, etnografyası, ekonomisi ve arkeolojisi konularındaki çalışmalarıyla tanınmaktadır.

AC Üniversiteler ve Bölümleri

- Adıgey Devlet Üniversitesi

www.adygnet.ru

Matematik Fakültesi

Fizik Fakültesi

Yabancı Diller Fakültesi

Tarih Fakültesi

Filoloji Fakültesi

Pedagoji Fakültesi

Adığe Filolojisi Fakültesi

Ekonomi Fakültesi

Doğa Bilimleri Fakültesi

Hukuk Fakültesi

Sanat Enstütüsü

Fizik-Kültür Enstitüsü (Beden Eğitim) 

- Maykop Devlet Teknoloji Üniversitesi

www.mkgtu.ru

13 Aralık 1993 tarihinde eğitim-öğretim hayatına teknoloji enstitüsü olarak başlamıştır.

Teknoloji Fakültesi

Çevre Fakültesi

Mühendislik Fakültesi

Tarım Fakültesi

Yeni Sosyal Teknolojiler

Ekonomi Fakültesi

İşletme Fakültesi

Uluslararası Eğitim Fakültesi

Orta Profesyonel Eğitim Fakültesi

Ekonomide Enformasyon Sistemleri ve Hukuk Fakültesi 

Cumhuriyette 8 devlet ve 23 de yerel müze bulunmaktadır.

Resmi dil olmasına karşın Adıgece,Adıgeler arasında gündelik bir konuşma dili,kısıtlı bir eğitim ve yayın dili olmaktan öteye kullanılamamaktadır. Resmi yazışmalar ise Rusça yapılmaktadır.

Başlıca Yayın Organları:

 

* Adige Mak, Adigece, Devlet tarafından yayınlanıyor.

 

* Sovyetskaya Adigey, Rusça. Devlet tarafından haftada 5 kez yayınlanıyor. Genel Yayın Yönetmeni Valeri Kondratenko,Tirajı 6404.

 

* Zakubaniye, Rusça. Adigey Slavyanlar Birliği tarafından 1998 den beri ayda 2 kez yayınlanıyor. Genel Yayın Yönetmeni Bladimir Karatayev, Tirajı 3 000 -5000.

 

* Zarya, Rusça. Rostov Enformasyon İdaresi tarafından 15 Haziran 1931 den bu yana yayınlanıyor. Genel Yayın Yönetmeni O.Sargsyan, Tirajı 3200.

 

* Narodı Kavkaz, Rusça. 1997 den bu yana haftada 1 kez yayınlanıyor. Genel Yayın Yönetmeni Artur Koysoyev.

 

* Nedelya Adigeya, Rusça. Adigey Devlet Radyo ve Televizyon Komitesince haftada 1 kez yayınlıyor. Moskova ve Adigey TV ve radyo programlarını içeriyor. Genel Yayın Yönetmeni Vasiliy Salnikov.

 

http://www.kafkasevi.com/uploads/adigey..jpgFOLKLOR

Adıgeler arasında kökü çok eskilere, Milat öncesine dayanan destan ve söylenceler vardı, kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze getirilen ve önemli bir bölümü kaydedilen bu söylentiler içinde "Nartlar" destanı en geniş yeri tutmaktadır (Son baskısı 8 cilt). Destanın ana kişileri bilge kadın Setenay-guaşe ile onun taş içinden doğan oğlu Savsırıko ya da Sosrıko`dur. Kıvılcımlar saçan ateşten bir oğlan biçiminde doğan, Ateş Tanrısı da olan Demirci Tlepş tarafından dizlerinden maşa ile tutulup suya daldırılan ve adı Tlepş tarafından konan Setenay-guaşe oğlu Savsırıko`nun, maşayla tutulduğu için suya değmeyen ve bu nedenle yumuşak kalan dizleri dışındaki çelikleşmiş vücuduna silah işlemiyordu; ama yine de, gerektikçe hileye başvuran, doğa üstü yeteneklerini kullanan ve insanlara ateşi getiren bir kahramandır.

Savsırıko`nun atı Thojıy de, Kerç Boğazında, bir adada yaşayan bir "neğuç`ıtse"nin (sırtında tek memesi olan tehlikeli bir büyücü kadın) bir kısrağının, deniz dibinde yaşayan bir aygır ile çiftleşmesi sonucu deniz dibinde doğmuştur, normal bir yarış atından yedi misli daha hızlıdır, ön sezili ve akıllıdır, sahibi ile konuşur ve onu korur, tek zayıf yanı taşlık alanda hızını yitirmesidir. Savsırıko ve atı, bu sırları, zayıf noktaları keşfedildikten sonra alt edilebilmiştir.

Savsırıko`nun kuzeni (teyze oğlu) Nart Peterez, Tanrılara kafa tutabilen, kendisine silah işlemeyen, hiçbir şeyden korkmayan ve Nart Khasesi (Meclis) Başkanı "Nesren-Jak`e"yi, Tanrılık iddiasındaki Pak`o tarafından zincirlendiği Oşhamafe (Elbrus) tepesinden kurtarıp özgürlüğüne kavuşturan bir yiğit; diğer kuzeni Şebatınıko ise "Yeme içme,düğün-dernek ve kız peşinde dolanıp durmayan" salt bir kahramanlık örneğidir.

Geceleri ellerinden ışık saçılan Nart gelini Adıyıf da, karanlıkta Nartların yolunu aydınlatmaktadır,vb.

Destan bunun gibi çok sayıda kadın erkek kahramanın yaşamını konu edinmektedir.

Bazı parçaları besteli şarkılar biçiminde söylenen Nart destanı dışında, "Aydemirkan" destanı ve "Hathı Oğlu Koç`as" vb şarkı ve anlatılar da ünlüdür.

Adıgelerin "Geguak`o-Vısak`o kuph`er" adı verilen gezici ve profesyonel sanatçı toplulukları vardı. Bunlar "şık`epşıne","epepşıne" (saz),"kamil" ve "bjamıy" (kaval ve flüt) vb gibi halk enstrümanlarını kullanırlardı. Bu çalgıcılar ve ozanlar, en önde, marşlar çalarak ve şarkılar söyleyerek savaşlara katılır, savaşçıları yüreklendirir, savaşta gördükleri her şeyi şarkılarında dile getirirlerdi. Bu şarkıcı gruplarının kalıntıları, Türkiye`de 1950`li yıllara değin varlıklarını sürdürmüşlerdir.

 

http://www.kafkasevi.com/uploads/adigeydugun.jpgKÜLTÜR

Maykop`ta MÖ III. binyılına ait Veş`ade ya da Maykop höyüğünden (tümülüs) taş ve altından yapılma, dünya kültür ve arkeolojisinde yer bulan 4.500 yıllık Meot heykel ve eşyaları çıkarılmıştır. Yine Maykop`ta bulunan Maykop Taşı üzerindeki yazının yorumundan, 3.300 yıl önce şimdiki Maykop yerinde bir Meot (Adıge) kenti bulunduğu anlaşılmaktadır. Yörede kazılmış olan ve halen kazılması beklenen çok sayıda höyük (kurgan) ve eski yerleşim yeri (kale) kalıntısı bulunmaktadır.

Güney bölgesi (Maykop rayonu), ayrıca atlı gezinti, dağ yürüyüşleri, kampçılık, dağ ve su sporları yapılan bir turizm alanıdır. Bu bölümde tarih öncesine ait dolmenler, Kamennomostski`de MÖ III. binyılına ait Maykop "Meşoko" kültürü kalıntıları, Hamışki köyü yakınlarında "Yabanöküzü Üretme Parkı", Guzerıpl köyü yakınında da "Kafkas Doğa Koruma Alanı Müzesi" vardır.

Kuzeydeki Krasnogvardeysk`te de MÖ III. binyılından kalma Adıge kenti kalıntıları bulunmaktadır. Ayrıca Arım (Kujorskiy kurgan),Çençavşho (Haç`emziy kurgan), Çimdej ve Kolyasij (Kabehabl kurganları), vb gibi kazılmış ünlü höyükler de vardır.1955`te Adıgeysk kenti yakınında ve Neçerezıy köyünde "Meot Tabletleri Kitaplığı" bulunmuştur. Tabletlerin üçte biri "Hitit Hiyeroglifli Meot tabletleri"nden oluşmaktadır.

 

 

MÜZİK

Adıge müziği çok sesli olup, toplantılarda korolar eşliğinde söylenirdi. Ozanlara "vısak`o", şarkıcılara "veredao",oyuncu ya da dansçılara "geguak`o", her türlü danslı eğlentiye "gegu",oyunları yöneten kişilere "hatiyak`o" ya da geguak`o, şarkılara vokal eşlik etmeye de "jıv" denirdi.

 

SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI

 

Adıgeya Cumhuriyeti Körler için Özel Kütüphane 

Başkan: Galina Nikolayevna IVANOVA

Modern Bilgi Teknolojileri Bölüm Başkanı: Alexey Sergeyevich IVANOV

Müşteri Hizmetleri Bölümü Başkanı: Nadezhda Petrovna LISOVENKO 

İrtibat: Khakurate 640 Maykop, Adıgey Cumhuriyeti/Rusya Federasyonu 385021 tel./faks +7 87722 76103, tel. +7 87722 31611 e-mail: minkulti@mail.ru 

 

Adıgey Cumhuriyeti Çernobıl Kurbanları Birliği - kamu örgütü

Başkan: Giorgi Shalvovich LAMASHVILI

İrtibat: Sovetskaya, 178, Maykop, Adıgeya Cumhuriyeti/Rusya Federasyonu 385000 tel. +7 8772225051 (başkan), +7 87722 23118 

 

"Assistance" Adige Cumhuriyeti sivil toplu örgütü - Kaynak Merkezi

Başkan: Mariyet Khadzhibeslanovna Reztsova

İrtibat: Sovyet 197, Maykop/Adigey - Rusya

Tel. 7-02-16

e-mail: mariet@radnet.ru

http://arrc.narod.ru/site/site/index.htm 
 

"Diriliş" Rusya Almanları Örgütü

Başkan: Natalya Vyacheslavovna Gordienko

İrtibat: Lenin 34/5, 385000, Maykop/Adigey - Rusya

Tel. (87722) 9-44-26, (87722 2-48-41; faks. (87722 7-38-68

E-mail: stern1979@mail.ru 

 

Tüm Rusya Gaziler Derneği - Adigey

Başkan: Ilya Vladimirovich Drachev

İrtibat: Pryamaya 5a, 385000, Maykop/Adigey - Rusya

Tel./faks: (87722 4-81-28 

 

Doğu Sanatları Merkezi "Syungendodze"

Başkan: Dmitry Alexandrovich Shalayev - direktör

Vladimir Vladimirovich Fedorchenko - direktör yardımcısı

İrtibat: Sovyet 178, Maykop/Adigey - Rusya

Tel: (87722 2-50-51, (87722 6-73-10 (ev (87722 7-94-27 (mob.) 

 

AIDS ile Mücadele Devlet Rehabilitasyon Merkezi

Başkan: Lyudmila Vasilyevna Martynova

İrtibat: Krasnooktyabrskaya 43, 385000, Maykop/Adigey - Rusya

Tel: 87722 2-32-86 

 

VOI Maykop Şehir Sivil Toplum Örgütü

Başkan: Novel Borisovich Strashenko

İrtibat: Pryama 5a, Maykop/Adigey - Rusya

Tel. 87722 7-03-43 

 

Adigey Cumhuriyeti Ulusal Müzesi

Başkan: Almir Abregov

Tel. 87722 2-42-95, faks: (87722 2-42-95-

E-mail:adygmuseum@istnet.ru 

 

Çernobil Mağdurları Birliği

Başkan: Giorgi Shalvovich Lamashvili

İrtibat: Sovyet 178, Maykop/Adigey - Rusya

Tel. (87722 2-50-51 (başkan), (87722 2-31-18 

 

Adigey Kadınlar Birliği

Başkan: Lyubov Garunovna Mamiy

İrtibat: Sovyet 176/205, 385000, Maykop/Adigey

Tel. 877-22 2-55-06 

 

"Merhamet" (psikolojik destek merkezi)

Başkan: Rita Muratovna Beretar

Lenin 54/95, 385000, Maykop/Adigey

E-mail: mariet@radnet.ru 

 

Güney Rusya Bağımsız Sosyal Araştırmalar Enstitüsü

Başkan: Oleg Mikhaylovich Tsvetkov

Adigey - Maykop

Tel. 87722 7-03-18, 3-04-08 Mobil 8-902-444-51-94

E-mail: cvetkov@maykop.ru

http://sovetikus.narod.ru/ 


_______________________________________

Faydalanılan Başlıca Kaynaklar:

- I. G. KOSIKOV &. S. KOSIKOVA,Kuzey Kafkasya: Sosy-Ekonomik Rehber

- Rusya Federasyonu İdari Rehberi

- İnsan Hakları Enstitüsü, ve Enformasyon ve Araştırma Merkezi - Moskova/Rusya Federasyonu

- MEMORIAL - İnsan Hakları Örgütü (kavkaz.memo.ru)

- Rusya İnsan Hakları Derneği (zaprava.ru)

- Rusya Üniversiteler Kılavuzu (http://www.vedomostivuz.ru/)

- 2007 - Rusya Üniversiteler Rehberi (http://www.ed.vseved.ru/)

- Özdemir Özbay, Dünden Bugüne K.Kafkasya, Ankara 1995

- www. wikipedia.org

- Hayri Ersoy, Dili, Edebiyatı ve Tarihi ile Çerkesler, İstanbul,1993

- Kurul, Biz Çerkesler, Ankara, 2005

 

_