TEŞEKKÜRLER
Ekrem DÃœZCAN
Necat DÃœZCAN
Betül DEMİRCİOĞLU
Fatih TOKOZ
Mustafa ÅžAHÄ°N
Dursun KUZUCU
Erdem ÅžAHÄ°N
Ä°brahim PEHLÄ°VAN
Yasin KUZUCU
Seyfullah AKKAYA
Abdurrahim DÃœZCAN
Nevzat ÅžAHÄ°N
Ä°smail ÅžAHÄ°N
Janberk ARIKAN
Nurettin ÅžAHÄ°NKAYA
Ä°brahim KUZUCU
Kenan ÅžAHÄ°N
Ferhat Taşlıçukur
Kenan TUNÇ
Aziz Åžener
Bekir PARLAK
Tercan KESKÄ°N
Cengiz ÅžAHÄ°N
Ferhat AKDEMÄ°R
Naim YILMAZ

ÜNLÜ ÇERKEZLER

UNUTMADIK
SALÄ°M -HAYRÄ°YE DÃœZEN
HAŞİM DÜZENLİ
RÜŞTÜ ŞAHİN
ÖZCAN ŞAHİN
Recep Parlak
Bayram KAYNAR
FATMA ALTUN
HACI MIRZA ALTUN
ZEKÄ°YE ALTUN
SABÄ°T ÅžAHÄ°N
ŞABAN ÖNCÜL
HACI NÄ°HAT ÅžAHÄ°N
FAHRETTÄ°N ÅžAHÄ°N
MIRZA ÅžAHÄ°NKAYA
FAÄ°K ÅžAHÄ°N
YAŞAR ÖZBOZKURT
SEFER MADEN
HÄ°CRETHAN MADEN
MEHMET ÅžAHÄ°N
AHMET YILMAZ
DEVLET ÅžAHÄ°N
EMÄ°NE ÅžAHÄ°N
SAMÄ° KAYNAR
RECEP DÃœZCAN
ZÄ°YA DÃœZCAN
HACI HAMÄ°T KUZUCU
HANÄ°FE KUZUCU
NURÄ°YE KUZUCU/BABUH
HACI OSMAN KUZUCU/DIDIM
EKREM KUZUCU
AHMET PEKTAÅž
Ä°BRAHÄ°M PEKTAÅž/POOT
MEVLÃœT KUZUCU/ABECÃœK
ÅžEVKET TAYMAZ
YAÅžAR KUZUCU
DURÄ°YE TAYMAZ/KUZUCU
Gazibey YILMAZ
Mırza YILMAZ
Enver YILMAZ
Arslan YILMAZ
Ãœzeyir YILMAZ
Dışenour YILMAZ
Niyazi YILMAZ
Nihat YILMAZ
Osman Ä°ZCÄ°
Hacıhan İZCİ
Zabit Ä°ZCÄ°
Hacı Ömer İZCİ
Nazım DOĞAN
DıgheNeuh Melek YILMAZ
HAMİT ÇAM
dursun özboskurt
GAZi KUZUCU 20.01.2011
GAZÄ° KUZUCU
niyazi maden
murat pehlivan
KAŞİF ŞAHİN
NEDÄ°M ÅžAHÄ°N
çurey tahir keskin
çurey mahir keskin
çurey rasim keskin
SEFER ÅžEN
MAMUK MADEN
ESRA ÅžAHÄ°N
Fuat KESKÄ°N - 11.02.20
ASAF SARACOGLU
ÜmmüGülsüm
CAHÄ°T ÅžAHÄ°NKAYA
HAYDAR ÅžAHÄ°NKAYA
YaÅŸar Maden
MIRZA TEKBAS
cemal öztürk
seher ÅžAHÄ°N
Curey Mirza Keskin
Curey Hilmi Keskin
FUAT ÅžAHÄ°N
ALÄ° FÄ°DAN
SALÄ°ME PEKTAÅž
KURTÇA PEKTAŞ
TAHSÄ°N PEKTAÅž
ZAHÄ°DDÄ°N KAVALCI
CENNETHAN PEKTAÅž
RAZÄ°YE KAVALCI
ASLAN PEKTAÅž
NACÄ°YE ÅžAHÄ°N
KAŞİF ŞAHİN
CELÄ°L ÅžAHÄ°N
Hayrettin Ä°NCÄ°
NAZIM PEHLÄ°VAN ,NAZIM
Nuh ÖZTÜRK
KURTÇA ÖZTÜRK
CEMAL ÖZTÜRK
Naciye Öztürk
NACİYE ÖZTÜRK
ASLI MADEN
KEMAL MADEN
EKREM MADEN
HAYRÄ°YE KARABULUT
MÄ°NEVER MADEN
Zahit KAVALCI/05.01.199
fatma zule nart
Celal ALTUN
Naciye ÖZTÜRK
NEÅžET KESKÄ°N
Ali ÅžENER
ALÄ° ÅžENER
NAZMÄ°YE ÅžENER
RIZA ÅžENER
CEMÄ°L ÅžAHÄ°N
İzzet ÇAM
cahit fidan
AHMET FÄ°DAN
ALÄ° FÄ°DAN
HASAN FÄ°DAN
osman,hasan fidan.
hanife sarıer.
sabri,nuri sarıer.
BÄ°BAK TABURHAN
BÄ°BAKahmet,paÅŸahan
HurÅŸit MADEN
yasar ertürk
SÜLEYMAN TUNÇ
SÜLEYMAN TUNÇ
SELAHATTÄ°N ÅžAHÄ°NKAYA
MIRZA ÅžAHÄ°NKAYA
MIRZA ÅžAHÄ°NKAYA
CAHÄ°T ÅžAHÄ°NKAYA
Ä°BRAHÄ°M PEHLÄ°VAN
CAFER PEHLÄ°VAN
HALÄ°L ÅžAHÄ°N
NEŞE ÖZTÜRK
ZABIT MADEN
Çurey Neşet Keskin
Ä°SMET ÅžENER
Mahir MADEN
ZÄ°YA BULAT
Ä°ZZET KESKÄ°N
DURSUN ATEÅž
RAZÄ°YE ATEÅž
DANÄ°Åž ATEÅž
OSMAN FÄ°DAN
ÅžERÄ°FE FÄ°DAN
NURÄ° SARIER
NAZİFE ÖZDEDE
AHMET ÖZTÜRK
CAHİT ÖZTÜRK
MUZAFFER ÖZTÜRK
SAYGIN GENÇAY
DURSUN TEMÃœRCÄ°
kutçakaynar
BAHRİYE ÇEVİK
CEMAL ÖZTÜRK
KURTCA ÖZTÜRK
NACİYE ÖZTÜRK
mehmet ateÅŸ
HÄ°KMET ATEÅž
NECATÄ° ATEÅž
RUÅžEN ÅžAHÄ°N
GÃœLFÄ°YE ÅžAHÄ°N
Çurey Asım Keskin
Cemile Ä°ZCÄ°
Abbas ÅžAHÄ°N
Cemile KARPUZ 04.02.201
Rasim KESKÄ°N
Mazhar DURMAZ
Müslimet DOĞAN
Celal DOÄžAN
Adnan KAYNAR
Nazım DOĞAN
Osman DOÄžAN
GÃœLÄ°ZAR ÅžENER
Tahir Keskin
MAHÄ°R MADEN
koray korkmaz
ALÄ° BOZKURT
KAMÄ°L BOZKURT
SAHÄ°M ÅžAHÄ°N
SElamın Aleyküm TAvş
recep kaynar
Özcan Doğan
SADÄ°YE DÃœZENLÄ° KAÄžI
ilhan ÅŸener
erhan sener
Fatih OÄžUZ
HALÄ°T TÃœRK
ilhami bozkurt
Neziha Aksu
Osman AKSU
Kamil AKSU
ERHAN ÅžENER
KEMAL MADEN
HANÄ°FE MADEN
CEMÄ°LE KARPUZ
RECEP KAYNAR
selin gizemm
selin gizemm
hilal cansu
MURAT PEHLÄ°VAN
NAZIM PEHLÄ°VAN
MECÄ°T PEHLÄ°VAN
MUZAFFER PEHLÄ°VAN
Åžaban KARPUZ - 1977
Makbule KARPUZ
MUZAFFER MADEN
murat tunç
HASAN SÃœNEL
ENVER APAYDIN
HAMÄ°T MAMUH
KAMÄ°L DÃœZENLÄ°
ORHAN DÃœZENLÄ°
Zahit Kavalcı
Hıdır YILDIRIM
erdal ÅŸahin
çürey zülfiye keskin
çürey zülfiye keskin
HAYRETTÄ°N ÅžAHÄ°N
Nurettin ALTUN
mırza maden
mırza maden
HASÄ°BE MADEN
Ä°SMET MADEN
Neriman TÃœRKOÄžLU
Metin ÅžAHÄ°NKAYA
Faruk ÅžAHÄ°NKAYA
Fehmi ÅžAHÄ°NKAYA
NÄ°YAZÄ° BÄ°LÄ°CÄ°
Zahittin Kavalcı
Kurtça KAYNAR
Adeviye KAYNAR
çürey Altan KESKİN
HANÄ°FE MADEN
ZARÄ°FE MADEN
ibrahim-cennethan pehli
Selahattin ATEÅž
SABÄ°T ÅžAHÄ°N
HACI NÄ°HAT ÅžAHÄ°N
NAHÄ°DE ÅžAHÄ°N
ÖZCAN ŞAHİN
FAHRETTÄ°N ÅžAHÄ°N
ömer pehlivan
murat pehlivan
MAMUK BEY
KEMAL ÅžAHÄ°N
RUMÄ°YE KUZUCU 14.02.20
Cihat KESKÄ°N 18/082015
AYHAN KESKÄ°N
Cemil Akdemir


KISA MESAJ
“Köyümüzle ilgili haberlerin ve duyuruların cep telefonunuza ücretsiz olarak kısa mesaj gönderilmesi için lütfen Adınızı – Soyadınız aşağıdaki forma yazarak gönderiniz. Ayrıcı cep numarasını bildiğiniz tüm akrabalarınızı ekleyebilirsiniz”
Adı Soyadı
Cep Telefonu

Tavşandağı FM

ANKET
Birinci derece akrabanız olmayan köylüleriniz ile en son ne zaman görüştünüz?\"





TEMEL KÃœLTÃœREL DEÄžERLERÄ°MÄ°Z -II - Khabze ve Xase




Kenan ÅžAHÄ°N

II. KHABZE Ve XASE


KHABZE, en basit görgü kuralından, gelenek ve göreneklere, örf ve adetlerden ahlak kurallarına kadar sosyal ve toplumsal hayatı düzenleyen; hatta yazılı olmayan hukuksal kuralları da içerdiÄŸi düÅŸünüldüÄŸünde, toplum ve bireyleri yönlendiren, yöneten bütün kuralları ifade eder. Toplum içindeki tutum ve davranışlarımızı belirleyen bu kurallar, kimsenin gurur ve nefsine zarar vermeden, yaÅŸamın her alanında kendini gösteren bir sistemler bütünüdür.

 

Khabze kültürü; oturma, kalkma gibi en basit bireysel davranışlardan, toplum önderlerinin seçimine; yönetsel kararların alındığı toplantılardan, düÄŸün, cenaze gibi sosyal olaylara, hatta dini hayatta günah ve sevap diye nitelendirilen davranışlara kadar; birey ve toplum hayatını en ince detayına kadar belirli bir disiplin içerisinde düzenleyerek, toplumsal barış, huzur ve güvenin saÄŸlandığı medeni bir ortam sunar.

 

DiÄŸer bir ifadeyle Khabze kuralları örf, adetleri, ahlak kurallarını belirlemek gibi kültürel ve sosyal hayatı düzenlemekle kalmamış; diÄŸer yandan toplumsal liderlerin –Thamadeler- belirlenmesi, yönetsel kararların alınması ile cezalandırma usul ve yöntemlerini belirlemesi gibi yürütme, yasama ve yargı fonksiyonlarını da düzenleyerek bugün Ä°ngiliz hukuku olarak bilinen geleneksel hukuksal sistemi yüzyıllar öncesinden oluÅŸturduÄŸu görülmektedir.

 

XASE; günümüz sosyal ve hukuksal terminolojiye göre halk meclisi veya seçilmiÅŸ üyelerden oluÅŸan meclis olarak tanımlanabilir. Ancak Xase, günümüzdeki gibi sürekli görev yapan bir yasama organı deÄŸildir. Gerektikçe toplanan, olayı ve/veya sorunu görüÅŸüp karara baÄŸladıktan sonra dağılan geçici ve onursal bir yasama organı, bir halk meclisidir. Xase; Thamate konusunda olduÄŸu gibi mahalle/köy, yöre, bölge ve ülke düzeyine kadar her düzeyde vardır ve iÅŸlevseldir. (Biz Çerkezler)

 

Xase’ye,  her aile gündem konusu soruna veya olaya iliÅŸkin olarak kendisini en iyi, en yetkin biçimde temsil edebilecek bir temsilcisiyle katılır. Xase’ye katılma görevi herkes için onursal bir görevdir. Asla herhangi bir maddi ücret, bedel söz konusu deÄŸildir; Xase’ye katılmanın bedeli, saygınlık, itibardır.

 

Xase’de alınan kararlar ve oluÅŸturulan khabze normlarına iliÅŸkin süreç toplumun tümü tarafından izlenir ve denetlenir. Bu açıdan bakıldığında geleneksel Kafkas toplumlarında yaygın ve etkili bir sosyal denetim mekanizması vardır denebilir. Khabze’ye aykırı davranışlar, öncelikle lokal düzeydeki Xase’de çözülmeye çalışılır. Olumsuzların, yerinde çözülüp giderilmesi, dillendirilip yayılmaması esastır. Bir atasözü : “KötülüÄŸü dinlendirirsen azar, iyiliÄŸi dillendirirsen ürer” biçimindedir. Bununla birlikte, yerel düzeyde çözülemeyen sorunlar hiyerarÅŸik olarak bir üste ve nihayet en üst düzeyde de Xase'ye taşınabilir. Khabze'ye aykırı davranışlar, her düzeyde yaptırımlara tabidir.

 

Xase’yi; khabze kuralları oluÅŸturma açısından sosyal ve kültürel norm koyucu, Thamade’nin seçimi, yönetsel görev ve sorumluluklarının belirlenmesi açısından demokratik bir yasama organı; khabze kurallarına uymayanların yargılanması ve cezalandırılması (Thamade’nin yetkisini aÅŸan konular bu kapsamdadır) açısından yargı organı iÅŸlevleri gören oluÅŸum olarak deÄŸerlendirebiliriz.

 

Öyle ki, geleneksel Kafkas toplumunda, Khabze kuralları, toplumun hemen bütün bireyleri tarafından bilinirdi. Çünkü bu kurallar, ya doÄŸal toplumsal yaÅŸam süreci içinde herkesin katkı ve katılımıyla oluÅŸturulmuÅŸtur ya da aileler düzeyinde temsilcilerin katkısıyla Xase’lerde belirlenmiÅŸtir; farklı bir ifadeyle paylaşılarak, yaÅŸanarak öÄŸrenilmiÅŸ ve benimsenmiÅŸ kurallardır. (Biz Çerkezler)

 

Kafkas insanının kiÅŸilik yapısı, geleneksel olarak kendi haklarına saygı bekleyen herkesin, baÅŸkalarının hakkına saygı göstermesi ilkesine göre biçimlendiÄŸi için, sosyal yaÅŸamında suç iÅŸlemeyi gerektirecek düzeyde gerginlik ve çatışma pek az görülür. Böyle bir durum ortaya çıktığı zaman, derhal toplumun kanaat önderlerine –Thamade- iletilir.

 

Kafkas toplumlarında suç iÅŸleme oranı yok denecek kadar azdır; nadiren de olsa karşılaşılan Khabze’ye aykırı davranışlar cezasız bırakılmazdı. Bu yaptırımların/cezaların neler olacağı yine Khabze tarafından belirlenmiÅŸtir. KiÅŸiyi suçtan koruyan faktörlerden biriside sülalesiydi. Suçu iÅŸleyen bireyse de cezanın en ağırını çeken sülaleydi. Özellikle korkak (KARABÄž) olarak nitelendirilenlere verilen en aÅŸağılayıcı ceza ÅŸüphesiz toplumdan dışlanma idi ve üstelik ceza aileyi de kapsardı. GörüldüÄŸü gibi ceza, yalnız bireye verilse de ailesini de kapsadığından suç oranı düÅŸüktü. Bir diÄŸer önemli yargı HAYNAPE (ayıp), YEMUG (uygunsuz davranış) kavramlarıdır. Kafkas toplumları için bu kavramlar en ağır ceza olarak kabul edilirdi.

 

Bu kapsamda diÄŸer önemli yaptırımlar,razı etme veya gönül alma, tazminat veya bedel ödeme (ÄŸepşınej) ve sürgündür (deÄŸeç). Toplum tarafındancezaların en büyüÄŸü sürgün olarak deÄŸerlendiriliyordu.  Çok ender olarak verilen idam cezaları ise, ahlaksızlara ve vatana ihanet edenlere verilen suda boÄŸma (Psıhadz) olarak uygulanıyordu.

 

Sonuç olarak; kırkı aÅŸkın ülkede yaÅŸadığı bilinen Kafkas halklarının sahip olduÄŸu KHABZE kültürü; özgün yapısı ve tarihi misyonu ile gelecekte; diÄŸer kültürler arasındaki saygınlığını koruyacak, dünya barışı ve huzurunun saÄŸlanmasında en güçlü uluslar arası/evrensel deÄŸer olarak yer alacaktır. KHABZE’mize sahip çıkmanız dileÄŸiyle……

 

Not:Bir sonraki yazımızda “III. HAYNAPE Ve YEMUG” daha sonraki yazımızda ise“IV. ZEXES/ZEHES Ve WORÅžER” konularını iÅŸlemeyi düÅŸünüyoruz



DİĞER YAZILAR