TEŞEKKÜRLER
Ekrem DÜZCAN
Necat DÜZCAN
Betül DEMİRCİOĞLU
Fatih TOKOZ
Mustafa ŞAHİN
Dursun KUZUCU
Erdem ŞAHİN
İbrahim PEHLİVAN
Yasin KUZUCU
Seyfullah AKKAYA
Abdurrahim DÜZCAN
Nevzat ŞAHİN
İsmail ŞAHİN
Janberk ARIKAN
Nurettin ŞAHİNKAYA
İbrahim KUZUCU
Kenan ŞAHİN
Ferhat Taşlıçukur
Kenan TUNÇ
Aziz Şener
Bekir PARLAK
Tercan KESKİN
Cengiz ŞAHİN
Ferhat AKDEMİR
Naim YILMAZ

ÜNLÜ ÇERKEZLER

UNUTMADIK
SALİM -HAYRİYE DÜZENLİ
HAŞİM DÜZENLİ
RÜŞTÜ ŞAHİN
ÖZCAN ŞAHİN
Recep Parlak
Bayram KAYNAR
FATMA ALTUN
HACI MIRZA ALTUN
ZEKİYE ALTUN
SABİT ŞAHİN
ŞABAN ÖNCÜL
HACI NİHAT ŞAHİN
FAHRETTİN ŞAHİN
MIRZA ŞAHİNKAYA
FAİK ŞAHİN
YAŞAR ÖZBOZKURT
SEFER MADEN
HİCRETHAN MADEN
MEHMET ŞAHİN
AHMET YILMAZ
DEVLET ŞAHİN
EMİNE ŞAHİN
SAMİ KAYNAR
RECEP DÜZCAN
ZİYA DÜZCAN
HACI HAMİT KUZUCU
HANİFE KUZUCU
NURİYE KUZUCU/BABUH
HACI OSMAN KUZUCU/DIDIM
EKREM KUZUCU
AHMET PEKTAŞ
İBRAHİM PEKTAŞ/POOT
MEVLÜT KUZUCU/ABECÜK
ŞEVKET TAYMAZ
YAŞAR KUZUCU
DURİYE TAYMAZ/KUZUCU
Gazibey YILMAZ
Mırza YILMAZ
Enver YILMAZ
Arslan YILMAZ
Üzeyir YILMAZ
Dışenour YILMAZ
Niyazi YILMAZ
Nihat YILMAZ
Osman İZCİ
Hacıhan İZCİ
Zabit İZCİ
Hacı Ömer İZCİ
Nazım DOĞAN
DıgheNeuh Melek YILMAZ
HAMİT ÇAM
dursun özboskurt
GAZi KUZUCU 20.01.2011
GAZİ KUZUCU
niyazi maden
murat pehlivan
KAŞİF ŞAHİN
NEDİM ŞAHİN
çurey tahir keskin
çurey mahir keskin
çurey rasim keskin
SEFER ŞEN
MAMUK MADEN
ESRA ŞAHİN
Fuat KESKİN - 11.02.201
ASAF SARACOGLU
ÜmmüGülsüm
CAHİT ŞAHİNKAYA
HAYDAR ŞAHİNKAYA
Yaşar Maden
MIRZA TEKBAS
cemal öztürk
seher ŞAHİN
Curey Mirza Keskin
Curey Hilmi Keskin
FUAT ŞAHİN
ALİ FİDAN
SALİME PEKTAŞ
KURTÇA PEKTAŞ
TAHSİN PEKTAŞ
ZAHİDDİN KAVALCI
CENNETHAN PEKTAŞ
RAZİYE KAVALCI
ASLAN PEKTAŞ
NACİYE ŞAHİN
KAŞİF ŞAHİN
CELİL ŞAHİN
Hayrettin İNCİ
NAZIM PEHLİVAN ,NAZIM D
Nuh ÖZTÜRK
KURTÇA ÖZTÜRK
CEMAL ÖZTÜRK
Naciye Öztürk
NACİYE ÖZTÜRK
ASLI MADEN
KEMAL MADEN
EKREM MADEN
HAYRİYE KARABULUT
MİNEVER MADEN
Zahit KAVALCI/05.01.199
fatma zule nart
Celal ALTUN
Naciye ÖZTÜRK
NEŞET KESKİN
Ali ŞENER
ALİ ŞENER
NAZMİYE ŞENER
RIZA ŞENER
CEMİL ŞAHİN
İzzet ÇAM
cahit fidan
AHMET FİDAN
ALİ FİDAN
HASAN FİDAN
osman,hasan fidan.
hanife sarıer.
sabri,nuri sarıer.
BİBAK TABURHAN
BİBAKahmet,paşahan
Hurşit MADEN
yasar ertürk
SÜLEYMAN TUNÇ
SÜLEYMAN TUNÇ
SELAHATTİN ŞAHİNKAYA
MIRZA ŞAHİNKAYA
MIRZA ŞAHİNKAYA
CAHİT ŞAHİNKAYA
İBRAHİM PEHLİVAN
CAFER PEHLİVAN
HALİL ŞAHİN
NEŞE ÖZTÜRK
ZABIT MADEN
Çurey Neşet Keskin
İSMET ŞENER
Mahir MADEN
ZİYA BULAT
İZZET KESKİN
DURSUN ATEŞ
RAZİYE ATEŞ
DANİŞ ATEŞ
OSMAN FİDAN
ŞERİFE FİDAN
NURİ SARIER
NAZİFE ÖZDEDE
AHMET ÖZTÜRK
CAHİT ÖZTÜRK
MUZAFFER ÖZTÜRK
SAYGIN GENÇAY
DURSUN TEMÜRCİ
kutçakaynar
BAHRİYE ÇEVİK
CEMAL ÖZTÜRK
KURTCA ÖZTÜRK
NACİYE ÖZTÜRK
mehmet ateş
HİKMET ATEŞ
NECATİ ATEŞ
RUŞEN ŞAHİN
GÜLFİYE ŞAHİN
Çurey Asım Keskin
Cemile İZCİ
Abbas ŞAHİN
Cemile KARPUZ 04.02.201
Rasim KESKİN
Mazhar DURMAZ
Müslimet DOĞAN
Celal DOĞAN
Adnan KAYNAR
Nazım DOĞAN
Osman DOĞAN
GÜLİZAR ŞENER
Tahir Keskin
MAHİR MADEN
koray korkmaz
ALİ BOZKURT
KAMİL BOZKURT
SAHİM ŞAHİN
SElamın Aleyküm TAvşand
recep kaynar
Özcan Doğan
SADİYE DÜZENLİ KAĞIZMAN
ilhan şener
erhan sener
Fatih OĞUZ
HALİT TÜRK
ilhami bozkurt
Neziha Aksu
Osman AKSU
Kamil AKSU
ERHAN ŞENER
KEMAL MADEN
HANİFE MADEN
CEMİLE KARPUZ
RECEP KAYNAR
selin gizemm
selin gizemm
hilal cansu
MURAT PEHLİVAN
NAZIM PEHLİVAN
MECİT PEHLİVAN
MUZAFFER PEHLİVAN
Şaban KARPUZ - 1977
Makbule KARPUZ
MUZAFFER MADEN
murat tunç
HASAN SÜNEL
ENVER APAYDIN
HAMİT MAMUH
KAMİL DÜZENLİ
ORHAN DÜZENLİ
Zahit Kavalcı
Hıdır YILDIRIM
erdal şahin
çürey zülfiye keskin
çürey zülfiye keskin
HAYRETTİN ŞAHİN
Nurettin ALTUN
mırza maden
mırza maden
HASİBE MADEN
İSMET MADEN
Neriman TÜRKOĞLU
Metin ŞAHİNKAYA
Faruk ŞAHİNKAYA
Fehmi ŞAHİNKAYA
NİYAZİ BİLİCİ
Zahittin Kavalcı
Kurtça KAYNAR
Adeviye KAYNAR
çürey Altan KESKİN
HANİFE MADEN
ZARİFE MADEN
ibrahim-cennethan pehli
Selahattin ATEŞ
SABİT ŞAHİN
HACI NİHAT ŞAHİN
NAHİDE ŞAHİN
ÖZCAN ŞAHİN
FAHRETTİN ŞAHİN
ömer pehlivan
murat pehlivan
MAMUK BEY
KEMAL ŞAHİN
RUMİYE KUZUCU 14.02.201
Cihat KESKİN 18/082015
AYHAN KESKİN
Cemil Akdemir


KISA MESAJ
“Köyümüzle ilgili haberlerin ve duyuruların cep telefonunuza ücretsiz olarak kısa mesaj gönderilmesi için lütfen Adınızı – Soyadınız aşağıdaki forma yazarak gönderiniz. Ayrıcı cep numarasını bildiğiniz tüm akrabalarınızı ekleyebilirsiniz”
Adı Soyadı
Cep Telefonu

Tavşandağı FM

ANKET
Birinci derece akrabanız olmayan köylüleriniz ile en son ne zaman görüştünüz?\"





TEMEL KÜLTÜREL DEĞERLERİMİZ - III - Haynape ve Yemug




Kenan ŞAHİN

 

III.  HAYNAPE  Ve YEMUG

Khabze kurallarına uymayanlara karşı toplumsal ayıplama/cezalandırma veya Kafkas kültürüne has manevi yaptırım gücünü ifade eden iki temel kavram vardır. Bu kavramlar Haynape ve Yemug’dur.

Her sistemin sürekliliğini sağlayan ve aynı zamanda en basit tanımlaması olarak da kabul edebileceğimiz kavramlar vardır. Örneğin inanç sisteminde günah ve sevap, matematiksel sistemde artı ve eksi, ahlak sisteminde iyi ve kötü kavramları ne kadar önemliyse, Khabze içinde Haynape ve Yemug o kadar önemlidir.

Haynape; Kafkas kültüründe verilebilecek ayıp kategorisini ifade eden en büyük yaptırım gücüne sahip toplumsal cezadır. Bir önceki yazımızda belirttiğimiz gibi Khabze sadece örf, adetler, ahlaki değerler gibi sosyal konuları değil, aynı zamanda yönetim, yasama ve yargılama gibi hukuksal konuları da belirlediğinden; Haynape’yi günümüzde ifade ettiği anlamıyla sadece ayıplama olarak tanımlamak yetersiz kalır. Öyle ki Kafkas insanı için ayıplanmak hukuki olarak cezalandırılmaktan, yüzyıl hapsedilmekten çok daha ağır bir durum olarak algılanır.

Yemug ise Haynape’ye göre daha hafif yaptırımı gerektiren uygunsuz hareket ve davranışlara karşı verilen toplumsal ceza olarak tanımlanabilir. Dolayısıyla Yemug, ağır suç sayılacak bir davranışta bulunmayı önleyici bir rol taşımaktadır. Yemug diye nitelendirecek bir davranışı yapmaktan şiddetle kaçınan bireyler ile bu tür davranışları ayıplayan bir toplumsal yapı; Haynape diye nitelendirilecek daha ağır yaptırımı gerektirecek bir suçun işlenmesine asla izin vermez.

Haynape ve Yemug’un toplumsal/manevi yaptırım gücünü anlayabilmek, anlatabilmek için Kafkas insanının mizacını/kişilik yapısını ve hayat anlayışını tanımak gerekir. Kafkas insanı kişisel haklara ve değerlere o derece sahiptir ki, bulunduğu seviyeden ödün vermek istemez. Kişisel özgürlüğün son safhasını yaşamaktadır. Farklı bir ifade ile kristalize olmuştur, onu kırdığınız zaman, kristal gibi bin parça edersiniz. Neye, niçin kırıldığını da hiç bir zaman öğrenemezsiniz ve kristal gibi onarılması da asla mümkün değildir. (Ali Çürey)

Hayat anlayışı olarak; Onuruna çok düşkündür demek yetersiz kalır. Bu durumu ifade eden herkesin çok iyi bildiği "Pısemi  Penape" diyebir Kafkas atasözü vardır. Kafkas kültürünün temel kuralı diyebileceğimiz bu söz “onurum canımdan önce gelir”anlamındadır. Cümlede kullanılan Penape yüzü, dolayısıyla da duruşu ve onuru temsil eder. Haynape ve Yemug kavramlarının yaptırım gücünü anlamak ve anlatabilmek için bir Kafkasyalı olmak veya en az onun kadar onuruna düşkün olmak gerekir.

Kafkas halklarının kendi kendilerini yönettikleri tarihi süreçte hiçbir zaman suç işleyenlerin konulacağı hapishaneleri olmamıştır. Sahip oldukları sosyal hayat, ahlaki değerler ile bu değerlere uymayanların karşılaşacağı toplumsal yaptırımları (Haynape ve Yemug’u) da kapsayan Khabze kültürü; insanların suç işlemesine dolayısıyla hapsedilmesine gerek bırakmamıştır.

Çünkü bir insanın kendi toplumu tarafından dışlanması, kendisiyle konuşulmaması, hatta selam dahi verilmemesi, onuru her şeyin üstünde olan bir Kafkasyalı için, en ağır cezadır. O nedenle, toplum tarafından ayıplanan, dışlanan bir insan olmamak için herkes kurallara sıkı sıkıya uyar, düzensizlik ve huzursuzluk çıkmaz. Eğer bir Kafkasyalı ayıplanmasını, dışlanmasını gerektiren bir kusur işlemişse, sadece o kişi değil, mensup olduğu ailesi de; o kişiye yeterli eğitim vermemiş - Khabze’ye göre yetiştirmemiş - olmaktan dolayı kınanır, ayıplanır. Xase’ler; cezanın bireyselliği/ferdiliği ilkesi gereğince toplumdan dışlama/uzaklaştırılma cezasını sadece suçu işleyen kişiye verirlerdi. Ancak toplumsal ayıplamayı onuruna yediremeyen ailesi de, o kişiyle birlikte gitmek zorunda kalırdı.

Özetlemek gerekirse; tarihin ilk dönemlerinden beri Kafkas halkları arasında sosyal hayatı düzenleyen, geleneksel hukuk düzenini sağlayan Khabze hakimdir. Özellikle “Kafkasyalıların kişilikleri ile toplumsal yaşamlarının örtüşmesi, bireylerin bu kurallara uymasını çok kolaylaştırmaktadır.” (Dumanış, 2004). Khabze’nin ihlali halinde toplumsal yaptırım mekanizması devreye girmekte ve ihlal edeni “Yemug” (uygunsuz davranış) veya Haynape (ayıp davranış) yapmakla suçlarlardı. (Tuna, 1977)  “Khabze’nin en başta saygılı olmayı gerektirmesi ve her bireyin onur kırıcı davranışını paylaşacak olan ailesine karşı duyacağı utancın birlikte oluşturduğu etkili denetim mekanizması suçun ve suçlunun bulunmadığı bir toplum olması için yeterli bir otokontrol sistemdir.  (Nart, 2001)

Khabze kültürünün erdemlerini ve Kafkasya’nın tarihi misyonunu en güzel ifade eden şu veciz söz ile konuyu bitirmek istiyorum: “…...giderek değişen, kötüleşen, çirkinleşen, paranın egemenleştiği bir dünya yerine, tarihlerinde hiç hapishane yapıları olmamış Çerkes halklarının medeni yaşamının, örnek alınacağı yeni bir dünya hayatına olan ihtiyaç; her gün biraz daha artmaktadır.” A. B. Al Hüseyin

Saygılarımla,



DİĞER YAZILAR