TEŞEKKÜRLER
Ekrem DÃœZCAN
Necat DÃœZCAN
Betül DEMİRCİOĞLU
Fatih TOKOZ
Mustafa ÅžAHÄ°N
Dursun KUZUCU
Erdem ÅžAHÄ°N
Ä°brahim PEHLÄ°VAN
Yasin KUZUCU
Seyfullah AKKAYA
Abdurrahim DÃœZCAN
Nevzat ÅžAHÄ°N
Ä°smail ÅžAHÄ°N
Janberk ARIKAN
Nurettin ÅžAHÄ°NKAYA
Ä°brahim KUZUCU
Kenan ÅžAHÄ°N
Ferhat Taşlıçukur
Kenan TUNÇ
Aziz Åžener
Bekir PARLAK
Tercan KESKÄ°N
Cengiz ÅžAHÄ°N
Ferhat AKDEMÄ°R
Naim YILMAZ

ÜNLÜ ÇERKEZLER

UNUTMADIK
SALÄ°M -HAYRÄ°YE DÃœZEN
HAŞİM DÜZENLİ
RÜŞTÜ ŞAHİN
ÖZCAN ŞAHİN
Recep Parlak
Bayram KAYNAR
FATMA ALTUN
HACI MIRZA ALTUN
ZEKÄ°YE ALTUN
SABÄ°T ÅžAHÄ°N
ŞABAN ÖNCÜL
HACI NÄ°HAT ÅžAHÄ°N
FAHRETTÄ°N ÅžAHÄ°N
MIRZA ÅžAHÄ°NKAYA
FAÄ°K ÅžAHÄ°N
YAŞAR ÖZBOZKURT
SEFER MADEN
HÄ°CRETHAN MADEN
MEHMET ÅžAHÄ°N
AHMET YILMAZ
DEVLET ÅžAHÄ°N
EMÄ°NE ÅžAHÄ°N
SAMÄ° KAYNAR
RECEP DÃœZCAN
ZÄ°YA DÃœZCAN
HACI HAMÄ°T KUZUCU
HANÄ°FE KUZUCU
NURÄ°YE KUZUCU/BABUH
HACI OSMAN KUZUCU/DIDIM
EKREM KUZUCU
AHMET PEKTAÅž
Ä°BRAHÄ°M PEKTAÅž/POOT
MEVLÃœT KUZUCU/ABECÃœK
ÅžEVKET TAYMAZ
YAÅžAR KUZUCU
DURÄ°YE TAYMAZ/KUZUCU
Gazibey YILMAZ
Mırza YILMAZ
Enver YILMAZ
Arslan YILMAZ
Ãœzeyir YILMAZ
Dışenour YILMAZ
Niyazi YILMAZ
Nihat YILMAZ
Osman Ä°ZCÄ°
Hacıhan İZCİ
Zabit Ä°ZCÄ°
Hacı Ömer İZCİ
Nazım DOĞAN
DıgheNeuh Melek YILMAZ
HAMİT ÇAM
dursun özboskurt
GAZi KUZUCU 20.01.2011
GAZÄ° KUZUCU
niyazi maden
murat pehlivan
KAŞİF ŞAHİN
NEDÄ°M ÅžAHÄ°N
çurey tahir keskin
çurey mahir keskin
çurey rasim keskin
SEFER ÅžEN
MAMUK MADEN
ESRA ÅžAHÄ°N
Fuat KESKÄ°N - 11.02.20
ASAF SARACOGLU
ÜmmüGülsüm
CAHÄ°T ÅžAHÄ°NKAYA
HAYDAR ÅžAHÄ°NKAYA
YaÅŸar Maden
MIRZA TEKBAS
cemal öztürk
seher ÅžAHÄ°N
Curey Mirza Keskin
Curey Hilmi Keskin
FUAT ÅžAHÄ°N
ALÄ° FÄ°DAN
SALÄ°ME PEKTAÅž
KURTÇA PEKTAŞ
TAHSÄ°N PEKTAÅž
ZAHÄ°DDÄ°N KAVALCI
CENNETHAN PEKTAÅž
RAZÄ°YE KAVALCI
ASLAN PEKTAÅž
NACÄ°YE ÅžAHÄ°N
KAŞİF ŞAHİN
CELÄ°L ÅžAHÄ°N
Hayrettin Ä°NCÄ°
NAZIM PEHLÄ°VAN ,NAZIM
Nuh ÖZTÜRK
KURTÇA ÖZTÜRK
CEMAL ÖZTÜRK
Naciye Öztürk
NACİYE ÖZTÜRK
ASLI MADEN
KEMAL MADEN
EKREM MADEN
HAYRÄ°YE KARABULUT
MÄ°NEVER MADEN
Zahit KAVALCI/05.01.199
fatma zule nart
Celal ALTUN
Naciye ÖZTÜRK
NEÅžET KESKÄ°N
Ali ÅžENER
ALÄ° ÅžENER
NAZMÄ°YE ÅžENER
RIZA ÅžENER
CEMÄ°L ÅžAHÄ°N
İzzet ÇAM
cahit fidan
AHMET FÄ°DAN
ALÄ° FÄ°DAN
HASAN FÄ°DAN
osman,hasan fidan.
hanife sarıer.
sabri,nuri sarıer.
BÄ°BAK TABURHAN
BÄ°BAKahmet,paÅŸahan
HurÅŸit MADEN
yasar ertürk
SÜLEYMAN TUNÇ
SÜLEYMAN TUNÇ
SELAHATTÄ°N ÅžAHÄ°NKAYA
MIRZA ÅžAHÄ°NKAYA
MIRZA ÅžAHÄ°NKAYA
CAHÄ°T ÅžAHÄ°NKAYA
Ä°BRAHÄ°M PEHLÄ°VAN
CAFER PEHLÄ°VAN
HALÄ°L ÅžAHÄ°N
NEŞE ÖZTÜRK
ZABIT MADEN
Çurey Neşet Keskin
Ä°SMET ÅžENER
Mahir MADEN
ZÄ°YA BULAT
Ä°ZZET KESKÄ°N
DURSUN ATEÅž
RAZÄ°YE ATEÅž
DANÄ°Åž ATEÅž
OSMAN FÄ°DAN
ÅžERÄ°FE FÄ°DAN
NURÄ° SARIER
NAZİFE ÖZDEDE
AHMET ÖZTÜRK
CAHİT ÖZTÜRK
MUZAFFER ÖZTÜRK
SAYGIN GENÇAY
DURSUN TEMÃœRCÄ°
kutçakaynar
BAHRİYE ÇEVİK
CEMAL ÖZTÜRK
KURTCA ÖZTÜRK
NACİYE ÖZTÜRK
mehmet ateÅŸ
HÄ°KMET ATEÅž
NECATÄ° ATEÅž
RUÅžEN ÅžAHÄ°N
GÃœLFÄ°YE ÅžAHÄ°N
Çurey Asım Keskin
Cemile Ä°ZCÄ°
Abbas ÅžAHÄ°N
Cemile KARPUZ 04.02.201
Rasim KESKÄ°N
Mazhar DURMAZ
Müslimet DOĞAN
Celal DOÄžAN
Adnan KAYNAR
Nazım DOĞAN
Osman DOÄžAN
GÃœLÄ°ZAR ÅžENER
Tahir Keskin
MAHÄ°R MADEN
koray korkmaz
ALÄ° BOZKURT
KAMÄ°L BOZKURT
SAHÄ°M ÅžAHÄ°N
SElamın Aleyküm TAvş
recep kaynar
Özcan Doğan
SADÄ°YE DÃœZENLÄ° KAÄžI
ilhan ÅŸener
erhan sener
Fatih OÄžUZ
HALÄ°T TÃœRK
ilhami bozkurt
Neziha Aksu
Osman AKSU
Kamil AKSU
ERHAN ÅžENER
KEMAL MADEN
HANÄ°FE MADEN
CEMÄ°LE KARPUZ
RECEP KAYNAR
selin gizemm
selin gizemm
hilal cansu
MURAT PEHLÄ°VAN
NAZIM PEHLÄ°VAN
MECÄ°T PEHLÄ°VAN
MUZAFFER PEHLÄ°VAN
Åžaban KARPUZ - 1977
Makbule KARPUZ
MUZAFFER MADEN
murat tunç
HASAN SÃœNEL
ENVER APAYDIN
HAMÄ°T MAMUH
KAMÄ°L DÃœZENLÄ°
ORHAN DÃœZENLÄ°
Zahit Kavalcı
Hıdır YILDIRIM
erdal ÅŸahin
çürey zülfiye keskin
çürey zülfiye keskin
HAYRETTÄ°N ÅžAHÄ°N
Nurettin ALTUN
mırza maden
mırza maden
HASÄ°BE MADEN
Ä°SMET MADEN
Neriman TÃœRKOÄžLU
Metin ÅžAHÄ°NKAYA
Faruk ÅžAHÄ°NKAYA
Fehmi ÅžAHÄ°NKAYA
NÄ°YAZÄ° BÄ°LÄ°CÄ°
Zahittin Kavalcı
Kurtça KAYNAR
Adeviye KAYNAR
çürey Altan KESKİN
HANÄ°FE MADEN
ZARÄ°FE MADEN
ibrahim-cennethan pehli
Selahattin ATEÅž
SABÄ°T ÅžAHÄ°N
HACI NÄ°HAT ÅžAHÄ°N
NAHÄ°DE ÅžAHÄ°N
ÖZCAN ŞAHİN
FAHRETTÄ°N ÅžAHÄ°N
ömer pehlivan
murat pehlivan
MAMUK BEY
KEMAL ÅžAHÄ°N
RUMÄ°YE KUZUCU 14.02.20
Cihat KESKÄ°N 18/082015
AYHAN KESKÄ°N
Cemil Akdemir


KISA MESAJ
“Köyümüzle ilgili haberlerin ve duyuruların cep telefonunuza ücretsiz olarak kısa mesaj gönderilmesi için lütfen Adınızı – Soyadınız aşağıdaki forma yazarak gönderiniz. Ayrıcı cep numarasını bildiğiniz tüm akrabalarınızı ekleyebilirsiniz”
Adı Soyadı
Cep Telefonu

Tavşandağı FM

ANKET
Birinci derece akrabanız olmayan köylüleriniz ile en son ne zaman görüştünüz?\"





TEMEL KÃœLTÃœREL DEÄžERLERÄ°MÄ°Z - III - Haynape ve Yemug




Kenan ÅžAHÄ°N

 

III.  HAYNAPE  Ve YEMUG

Khabze kurallarına uymayanlara karşı toplumsal ayıplama/cezalandırma veya Kafkas kültürüne has manevi yaptırım gücünü ifade eden iki temel kavram vardır. Bu kavramlar Haynape ve Yemug’dur.

Her sistemin sürekliliÄŸini saÄŸlayan ve aynı zamanda en basit tanımlaması olarak da kabul edebileceÄŸimiz kavramlar vardır. ÖrneÄŸin inanç sisteminde günah ve sevap, matematiksel sistemde artı ve eksi, ahlak sisteminde iyi ve kötü kavramları ne kadar önemliyse, Khabze içinde Haynape ve Yemug o kadar önemlidir.

Haynape; Kafkas kültüründe verilebilecek ayıp kategorisini ifade eden en büyük yaptırım gücüne sahip toplumsal cezadır. Bir önceki yazımızda belirttiÄŸimiz gibi Khabze sadece örf, adetler, ahlaki deÄŸerler gibi sosyal konuları deÄŸil, aynı zamanda yönetim, yasama ve yargılama gibi hukuksal konuları da belirlediÄŸinden; Haynape’yi günümüzde ifade ettiÄŸi anlamıyla sadece ayıplama olarak tanımlamak yetersiz kalır. Öyle ki Kafkas insanı için ayıplanmak hukuki olarak cezalandırılmaktan, yüzyıl hapsedilmekten çok daha ağır bir durum olarak algılanır.

Yemug ise Haynape’ye göre daha hafif yaptırımı gerektiren uygunsuz hareket ve davranışlara karşı verilen toplumsal ceza olarak tanımlanabilir. Dolayısıyla Yemug, ağır suç sayılacak bir davranışta bulunmayı önleyici bir rol taşımaktadır. Yemug diye nitelendirecek bir davranışı yapmaktan ÅŸiddetle kaçınan bireyler ile bu tür davranışları ayıplayan bir toplumsal yapı; Haynape diye nitelendirilecek daha ağır yaptırımı gerektirecek bir suçun iÅŸlenmesine asla izin vermez.

Haynape ve Yemug’un toplumsal/manevi yaptırım gücünü anlayabilmek, anlatabilmek için Kafkas insanının mizacını/kiÅŸilik yapısını ve hayat anlayışını tanımak gerekir. Kafkas insanı kiÅŸisel haklara ve deÄŸerlere o derece sahiptir ki, bulunduÄŸu seviyeden ödün vermek istemez. KiÅŸisel özgürlüÄŸün son safhasını yaÅŸamaktadır. Farklı bir ifade ile kristalize olmuÅŸtur, onu kırdığınız zaman, kristal gibi bin parça edersiniz. Neye, niçin kırıldığını da hiç bir zaman öÄŸrenemezsiniz ve kristal gibi onarılması da asla mümkün deÄŸildir. (Ali Çürey)

Hayat anlayışı olarak; Onuruna çok düÅŸkündür demek yetersiz kalır. Bu durumu ifade eden herkesin çok iyi bildiÄŸi "Pısemi  Penape" diyebir Kafkas atasözü vardır. Kafkas kültürünün temel kuralı diyebileceÄŸimiz bu söz “onurum canımdan önce gelir”anlamındadır. Cümlede kullanılan Penape yüzü, dolayısıyla da duruÅŸu ve onuru temsil eder. Haynape ve Yemug kavramlarının yaptırım gücünü anlamak ve anlatabilmek için bir Kafkasyalı olmak veya en az onun kadar onuruna düÅŸkün olmak gerekir.

Kafkas halklarının kendi kendilerini yönettikleri tarihi süreçte hiçbir zaman suç iÅŸleyenlerin konulacağı hapishaneleri olmamıştır. Sahip oldukları sosyal hayat, ahlaki deÄŸerler ile bu deÄŸerlere uymayanların karşılaÅŸacağı toplumsal yaptırımları (Haynape ve Yemug’u) da kapsayan Khabze kültürü; insanların suç iÅŸlemesine dolayısıyla hapsedilmesine gerek bırakmamıştır.

Çünkü bir insanın kendi toplumu tarafından dışlanması, kendisiyle konuÅŸulmaması, hatta selam dahi verilmemesi, onuru her ÅŸeyin üstünde olan bir Kafkasyalı için, en ağır cezadır. O nedenle, toplum tarafından ayıplanan, dışlanan bir insan olmamak için herkes kurallara sıkı sıkıya uyar, düzensizlik ve huzursuzluk çıkmaz. EÄŸer bir Kafkasyalı ayıplanmasını, dışlanmasını gerektiren bir kusur iÅŸlemiÅŸse, sadece o kiÅŸi deÄŸil, mensup olduÄŸu ailesi de; o kiÅŸiye yeterli eÄŸitim vermemiÅŸ - Khabze’ye göre yetiÅŸtirmemiÅŸ - olmaktan dolayı kınanır, ayıplanır. Xase’ler; cezanın bireyselliÄŸi/ferdiliÄŸi ilkesi gereÄŸince toplumdan dışlama/uzaklaÅŸtırılma cezasını sadece suçu iÅŸleyen kiÅŸiye verirlerdi. Ancak toplumsal ayıplamayı onuruna yediremeyen ailesi de, o kiÅŸiyle birlikte gitmek zorunda kalırdı.

Özetlemek gerekirse; tarihin ilk dönemlerinden beri Kafkas halkları arasında sosyal hayatı düzenleyen, geleneksel hukuk düzenini saÄŸlayan Khabze hakimdir. Özellikle “Kafkasyalıların kiÅŸilikleri ile toplumsal yaÅŸamlarının örtüÅŸmesi, bireylerin bu kurallara uymasını çok kolaylaÅŸtırmaktadır.” (Dumanış, 2004). Khabze’nin ihlali halinde toplumsal yaptırım mekanizması devreye girmekte ve ihlal edeni “Yemug” (uygunsuz davranış) veya Haynape (ayıp davranış) yapmakla suçlarlardı. (Tuna, 1977)  “Khabze’nin en baÅŸta saygılı olmayı gerektirmesi ve her bireyin onur kırıcı davranışını paylaÅŸacak olan ailesine karşı duyacağı utancın birlikte oluÅŸturduÄŸu etkili denetim mekanizması suçun ve suçlunun bulunmadığı bir toplum olması için yeterli bir otokontrol sistemdir.  (Nart, 2001)

Khabze kültürünün erdemlerini ve Kafkasya’nın tarihi misyonunu en güzel ifade eden ÅŸu veciz söz ile konuyu bitirmek istiyorum: “…...giderek deÄŸiÅŸen, kötüleÅŸen, çirkinleÅŸen, paranın egemenleÅŸtiÄŸi bir dünya yerine, tarihlerinde hiç hapishane yapıları olmamış Çerkes halklarının medeni yaÅŸamının, örnek alınacağı yeni bir dünya hayatına olan ihtiyaç; her gün biraz daha artmaktadır.” A. B. Al Hüseyin

Saygılarımla,



DİĞER YAZILAR